ЁЯУЦ рдж рдк्рд░ेрдЬेंрд╕ рдСрдл рд╢िрд╡ - рд╕्рдЯेрд▓ा рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)
рд╕्рдЯेрд▓ा рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдХी рдкुрд╕्рддрдХ 'рдж рдк्рд░ेрдЬेंрд╕ рдСрдл рд╢िрд╡' рдорд╣рдЬ рдкौрд░ाрдгिрдХ рдХрдеाрдУं рдХा рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдирд╣ीं рд╣ै; рдпрд╣ рдоाрдирд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рд╕рдмрд╕े рдЬрдЯिрд▓ рджेрд╡рддाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рдХा рдЧрд╣рди рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рд╣ै। рдЛрдЧ्рд╡ेрдж , рд╢рддрдкрде рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдФрд░ рдкुрд░ाрдгों рдХे рд╡िрд╢ाрд▓ рдорд╣ाрдХाрд╡्рдпों рд╕े рд╕ाрд╡рдзाрдиीрдкूрд░्рд╡рдХ рд╕ंрджрд░्рдн рд▓ेрддे рд╣ुрдП , рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдПрдХ рдРрд╕े рджेрд╡рддा рдХो рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддी рд╣ैं рдЬो рд╕рдорд╕्рдд рдм्рд░рд╣्рдоांрдбीрдп рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ों рдХा рд╕ाрд░ рд╣ैं। рд╢िрд╡ рдПрдХ рд╣ी рд╕рдордп рдоें рдорд╣ाрди рддрдкрд╕्рд╡ी рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдХे рд╕्рд╡ाрдоी, рднрдпंрдХрд░ рд╕ंрд╣ाрд░рдХ рдФрд░ рдкрд░рдо рдЪिрдХिрдд्рд╕рдХ, рдЬंрдЧрд▓ी рдмрд╣िрд╖्рдХृрдд рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдоांрдбीрдп рдирд░्рддрдХ рд╣ैं।
рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдХी 1981 рдХी рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдХृрддि рдХो рдЗрддрдиा рдоौрд▓िрдХ рдмрдиाрдиे рд╡ाрд▓ी рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдЧ्рд░ंрдеों рдХे рдЕрдоूрд░्рдд рддрдд्рд╡рдоीрдоांрд╕ा рдХो рд╣िंрджू рдХрд▓ा рдФрд░ рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рдХे рдоूрд░्рдд, рджृрд╢्рдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╕े рдЬोрдб़рдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ैं।
рднाрдЧ 1: рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдФрд░ рдЬंрдЧрд▓ी рджेрд╡рддा
рдЕрдз्рдпाрдп 1: рдЖрджिрдо рджृрд╢्рдп
рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рд╢िрд╡ рдХे рдкрд░िрдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдирд╣ीं рдХрд░рддे, рдмрд▓्рдХि рд╕ृрд╖्рдЯि рдХे рдЖрд░ंрдн рд╕े, рдЙрдирдХे рд╡ैрджिрдХ рдкूрд░्рд╡рд╡рд░्рддी рд░ुрдж्рд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╕рдордп рдФрд░ рд╕्рдеाрди рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рд╕े рдкрд╣рд▓े, "рдЕрдиृрдЪिрдд" рдЕрд╡рд╕्рдеा рдеी-рд╢ुрдж्рдз, рднрдпाрд╡рд╣ рд╕ंрднाрд╡рдиाрдУं рдХी рдПрдХ рдЕрд╡рд╕्рдеा। рд░ुрдж्рд░ рдЗрд╕ рд╢ूрди्рдп рд╕े рдкрд╢ुрдкрддि ( рдкрд╢ुрдУं рдХे рд╕्рд╡ाрдоी ), рдкрд░рдо рдпोрдЧी рдФрд░ рдЖрджिрдо рдЕрдЧ्рдиि ( рдЕрдЧ्рдиि ) рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддे рд╣ैं। рд╡े рд╡ेрджों рдХे рд╡िрдоुрдЦ, рдк्рд░рдЪंрдб рдФрд░ рддूрдлाрди рдХे рджेрд╡рддा рд╣ैं। рдлिрд░ рднी, рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдЙрди्рд╣ें рдкрд╡िрдд्рд░ рдм्рд░рд╣्рдоांрдбीрдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा ( рдЛрдд ) рдХे рдоूрд▓ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддे рд╣ैं । рд╡े рдк्рд░рддिрд╢ोрдз рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓े рд╣ैं рдЬो рджेрд╡рддाрдУं рдХो рдЙрдирдХे рднрдЯрдХрдиे рдкрд░ рджंрдбिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрдирдХा рдЖрддंрдХ рджिрд╡्рдп рд╕ंрддुрд▓рди рдХा рдПрдХ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдШрдЯрдХ рдмрди рдЬाрддा рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 2: рддीрд░ंрджाрдЬ
рд░ुрдж्рд░-рд╢िрд╡ рдзрдиुрд╖ рдФрд░ рдмाрдг рд╕े рдЕंрддрд░्рдиिрд╣िрдд рд░ूрдк рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ुрдП рд╣ैं, рдЬो рдПрдХाрдЧ्рд░рддा рдФрд░ рдЕрдЪूрдХ рдЪेрддрдиा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ैं। рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдиे рдЙрд╕ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡ैрджिрдХ рдоिрдердХ рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХी рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдзрдиुрд░्рдзрд░, рд╕ृрд╖्рдЯिрдХрд░्рддा рдк्рд░рдЬाрдкрддि рдкрд░ рддीрд░ рдЪрд▓ाрддे рд╣ैं। рдЬрдм рдк्рд░рдЬाрдкрддि рд╕ृрд╖्рдЯि рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиी рдкुрдд्рд░ी (рднोрд░/рдЖрдХाрд╢) рдХे рд╕ाрде рд╡्рдпрднिрдЪाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рджेрд╡рддा рднрдпрднीрдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं। рдЙрдирдХे рддीрд╡्рд░ рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рд╕े рд╣ी рд░ुрдж्рд░ рдХा рдЬрди्рдо рджंрдб рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддा рд╣ै। рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЪрд▓ाрдпा рдЧрдпा рдмाрдг рджैрд╡ीрдп рдк्рд░рддिрд╢ोрдз рдФрд░ рдЕрдЬ्рдЮाрдирддा рдХे рдиाрд╢ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि, рдЬिрд╕ рдХ्рд╖рдг рд╡े рдк्рд░рд╣ाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं, рд╡े рдкрд░рдо рдЙрдкрдЪाрд░рдХ рднी рдмрди рдЬाрддे рд╣ैं, рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ुрдП рдХि рдЙрдирдХी рд╣िंрд╕ा рдХрднी рд╡्рдпрд░्рде рдирд╣ीं рд╣ोрддी - рдпрд╣ рд╕ुрдзाрд░ाрдд्рдордХ рдФрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирдХाрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 3: рд╡ाрд╕्рддोрд╖рдкрддि, рдиिрд╡ाрд╕ рдХे рд╕्рд╡ाрдоी
рд╡ैрджिрдХ рдпрдЬ्рдЮ рд╕ंрдкрди्рди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдХुрдЫ рди рдХुрдЫ рд╢ेрд╖ рдЕрд╡рд╢्рдп рд░рд╣ рдЬाрддा рд╣ै। рд╢िрд╡ "рдЕрд╡рд╢ेрд╖ рдХे рд╕्рд╡ाрдоी" ( рд╡ाрд╕्рддोрд╖рдкрддि ) рдмрди рдЬाрддे рд╣ैं। рд╡े рдкрд╡िрдд्рд░ рд╕्рдерд▓ ( рд╡ाрд╕्рддु ) рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдХ рдФрд░ рдЙрд╕ рдмрдЪे рд╣ुрдП рдм्рд░рд╣्рдоांрдбीрдп рдмीрдЬ рдХे рд░рдХ्рд╖рдХ рд╣ैं рдЬिрд╕рд╕े рд╕ृрд╖्рдЯि рдХा рдЕрдЧрд▓ा рдЪрдХ्рд░ рдЕंрдХुрд░िрдд рд╣ोрдЧा। рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдпрд╣ाँ рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рд╕ंрдмंрдзी рдЙрдкрдоाрдУं рдХा рдЧрд╣рди рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдХैрд╕े рд╢िрд╡ рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдоंрджिрд░ों рдХी рдкрд╡िрдд्рд░ рдЬ्рдпाрдоिрддि рдХो рдЖрдзाрд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै। рд╡े рд╕ृрд╖्рдЯि рдХे рдоूрд▓рднूрдд рдЕрд╡рд╢ेрд╖ों рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ैं, рдЬो рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдкрд╡िрдд्рд░рддा рдкृрде्рд╡ी рд╕े рдЬुрдб़ी рд░рд╣े।
рдЕрдз्рдпाрдп 4: рд░ुрдж्рд░ рдХे рдк्рд░рдХрдЯीрдХрд░рдг рдФрд░ рдЕрд╣рд╕ाрд╕
рд╢рддрд░ुрдж्рд░िрдп (рд░ुрдж्рд░ рдХे рд╕ौ рдиाрдоों рдХा рдорд╣ाрди рд╕्рддोрдд्рд░) рд╕े рдЧрд╣рди рдк्рд░ेрд░рдгा рд▓ेрддे рд╣ुрдП , рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рднрдЧрд╡ाрди рдХे рд╡िрд╕्рдордпрдХाрд░ी рдЕрдиेрдХ рд░ूрдкों рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╡े рдЪोрд░, рдмрдв़рдИ, рдирджी рдХे рднंрд╡рд░ рдФрд░ рд╡ृрдХ्рд╖ рдХे рдкрдд्рддों рдоें рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ैं। рд╡े рдЕрдШोрд░ा (рд╢ांрдд рдФрд░ рд╕ौрдо्рдп рд░ूрдк) рдФрд░ рдШोрд░ा (рднрдпाрдирдХ рд░ूрдк) рджोрдиों рд╣ैं। рдЗрди рдЕрд╕ंрдЦ्рдп рдиाрдоों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े, рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं рдХि рд╢िрд╡ рдХो рдоाрдирд╡ीрдп рдиैрддिрдХрддा рдоें рдмांрдзा рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХрддा; рдЙрдирдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рд╕рдоाрдЬ рдХे рдиिрдо्рдирддрдо рддрдмрдХे рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЬ्рдЮाрди рдХी рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рдЕрд╡рд╕्рдеा рддрдХ, рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХे рд╣рд░ рдкрд╣рд▓ू рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рд╣ै।
рднाрдЧ II: рдЬрди्рдо, рдоृрдд्рдпु рдФрд░ рдкрд░рдо рд╕рдд्рддा
рдЕрдз्рдпाрдп 5: рд░ुрдж्рд░ рдХा рдЬрди्рдо
рдПрдХ рд╢ाрд╢्рд╡рдд, рдЕрдЬрди्рдоे рджेрд╡рддा рдХा рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХैрд╕े рд╣ोрддा рд╣ै? рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рд░ुрдж्рд░ рдХे рдЬрди्рдо рд╕े рдЬुрдб़ी рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ी рдкौрд░ाрдгिрдХ рдХрдеाрдУं рдХा рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рдХрд░рддे рд╣ैं। рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рдкौрд░ाрдгिрдХ рдХрдеा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд╕ृрд╖्рдЯिрдХрд░्рддा (рдм्рд░рд╣्рдоा) рдкुрдд्рд░ рдХी рдХाрдордиा рдХрд░рддे рд╣ैं, рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЧрд╣рди, рдЖँрд╕ुрдУं рд╕े рднрд░ी рд╡्рдпрдеा рд╕े рдПрдХ рдиीрд▓े-рд▓ाрд▓ рд░ंрдЧ рдХा рдмाрд▓рдХ рд░ोрддा рд╣ुрдЖ ( рд░ोрджрддि - рдЕрддः рд░ुрдж्рд░) рдЬрди्рдо рд▓ेрддा рд╣ै। рдм्рд░рд╣्рдоा рдЙрд╕ рд░ोрддे рд╣ुрдП рдмाрд▓рдХ рдХो рдЖрда рдиाрдо (рднрд╡, рд╕рд░्рд╡, рдИрд╢ाрди, рдкрд╢ुрдкрддि, рднीрдо, рдЙрдЧ्рд░, рдорд╣ाрджेрд╡, рд░ुрдж्рд░) рджेрддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рддрдд्рд╡ों рдкрд░ рдЙрдирдХा рдк्рд░рднुрдд्рд╡ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рд╢िрд╡ рдкूрд░्рдг рд╢рдХ्рддि рд╕े рдкрд░िрдкूрд░्рдг рд╣ोрдХрд░ рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддे рд╣ैं, рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рдПрдХ рдЖрджिрдо, рдм्рд░рд╣्рдоांрдбीрдп рджुःрдЦ рдХी рд╕्рдоृрддि рд▓िрдП рд░рд╣рддे рд╣ैं।
рдЕрдз्рдпाрдп 6: рд╕ंрддाрдиोрдд्рдкрдд्рддि рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдФрд░ рдоृрдд्рдпु рд╕े рд╕ाрдордиा
рдпрд╣ рдиिрд╕्рд╕ंрджेрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рд╕ाрд░ рд╣ै। рд╢िрд╡ рд╕्рдеाрдгु рд╣ैं , рдЕрдЪрд▓, рд╢ाрд╢्рд╡рдд рд╕्рддंрдн। рдЬрдм рдм्рд░рд╣्рдоा рдиे рдЙрдирд╕े рдирд╢्рд╡рд░ рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХी рд░рдЪрдиा рдХрд░рдиे рдХो рдХрд╣ा, рддो рд╢िрд╡ рдиे рдХрд╖्рдЯ рднोрдЧрдиे рдФрд░ рдорд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрднिрд╢рдк्рдд рдк्рд░ाрдгिрдпों рдХी рд░рдЪрдиा рдХрд░рдиे рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмрдЬाрдп, рд╡े рдЖрджिрдо рдЬрд▓ рдоें рд╡िрд▓ीрди рд╣ोрдХрд░ рдЧрд╣рди рддрдкрд╕्рдпा ( рддрдкрд╕ ) рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рдЗрддрдиी рдКрд╖्рдоा рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै рдХि рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдХे рднрд╕्рдо рд╣ोрдиे рдХा рдЦрддрд░ा рдкैрджा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рд╡ैрд░ाрдЧ्рдп рдХे рдПрдХ рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рдХाрд░्рдп рдоें, рд╡े рд╕्рд╡рдпं рдХो рдирдкुंрд╕рдХ рдмрдиा рд▓ेрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд╡ीрд░्рдп рдХो рдд्рдпाрдЧ рджेрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдЪрд░рдо рддрдкрд╕्рдпा рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдоृрдд्рдпु рдкрд░ рдкрд░рдо рд╡िрдЬрдп ( рдоृрдд्рдпुंрдЬрдп ) рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдиे рдм्рд░рд╣्рдоांрдбीрдп рд╕ाрдЧрд░ рдХे рдоंрдерди рдХी рдкौрд░ाрдгिрдХ рдХрдеा рдХा рднी рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╢िрд╡ рдиे рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрд╖ ( рд╣ाрд▓ाрд╣рд▓ ) рдХो рдиिрдЧрд▓ рд▓िрдпा рдФрд░ рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдХो рдмрдЪाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕े рдЕрдкрдиे рдЧрд▓े рдоें рд░ोрдХे рд░рдЦा, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдиीрд▓рдХंрда (рдиीрд▓े рдЧрд▓े рд╡ाрд▓े) рдиाрдо рдоिрд▓ा ।
рдЕрдз्рдпाрдп 7: рд▓िंрдЧ
рд▓िंрдЧ рд╢िрд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рдФрд░ рдиिрд░ाрдХाрд░ рд░ूрдк рд╣ै। рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдЗрд╕рдХी рдЧрд╣рди рдкौрд░ाрдгिрдХ рдХрдеा рдХो рджाрд░ुрд╡рди рд╡рди рд╕े рдЬोрдб़рддे рд╣ैं । рдпрд╣ाँ рд╢िрд╡ рдирдЧ्рди рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें, рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рднिрдЦाрд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡िрдЪрд░рдг рдХрд░рддे рд╣ैं। рд╡рди рдХे рдЛрд╖िрдпों рдХी рдкрдд्рдиिрдпाँ рд╡ाрд╕рдиा рд╕े рдЧ्рд░рд╕्рдд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं, рдФрд░ рдИрд░्рд╖्рдпाрд▓ु рдЛрд╖ि рд╢िрд╡ рдХे рд▓िंрдЧ рдХो рдЧिрд░рдиे рдХा рд╢्рд░ाрдк рджेрддे рд╣ैं। рдЬैрд╕े рд╣ी рд╡рд╣ рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рдЧिрд░рддा рд╣ै, рд╡рд╣ рдЕрдиंрдд рд░ूрдк рд╕े рдЬ्рдпोрддिрд░्рд▓िंрдЧ рдоें рд╡िрд▓ीрди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै - рдПрдХ рдк्рд░рдЬ्рд╡рд▓िрдд рдЕрдЧ्рдиि рд╕्рддंрдн рдЬिрд╕рдХा рди рдХोрдИ рдЖрд░ंрдн рд╣ै рдФрд░ рди рдХोрдИ рдЕंрдд। рдм्рд░рд╣्рдоा рдФрд░ рд╡िрд╖्рдгु рдЗрд╕рдХी рд╕ीрдоाрдПँ рдЦोрдЬрдиे рдоें рдЕрд╕рдлрд▓ рд░рд╣рддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рд╕े рд▓िंрдЧ рд╢ाрд╢्рд╡рддрддा, рдм्рд░рд╣्рдоांрдбीрдп рд╕рдордп рдФрд░ рдЕрд╡्рдпрдХ्рдд рд╕ृрдЬрдиाрдд्рдордХ рд╕िрдж्рдзांрдд рдХे рдкрд░рдо рдк्рд░рддीрдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
рднाрдЧ III: рдж्рд╡ैрдд, рдЖрддंрдХ рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░
рдЕрдз्рдпाрдп 8: рдЙрднрдпрд▓िंрдЧी рджेрд╡рддा (рдЕрд░्рдзрдиाрд░ीрд╢्рд╡рд░)
рд╢िрд╡ рдЖрдзे рдкुрд░ुрд╖ рдФрд░ рдЖрдзी рд╕्рдд्рд░ी рд╣ैं। рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдиे "рд╡िрднाрдЬिрдд рдИрд╢्рд╡рд░" рдкрд░ рдПрдХ рдЕрдж्рднुрдд рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी рд╣ै। рд╡े рд╢िрд╡ рдХी рд╢рдХ्рддि (рд╕рдХ्рд░िрдп рдКрд░्рдЬा) рдХे рд░ूрдк рдоें рдорд╣ाрди рджेрд╡ी (рджेрд╡ी/рдкाрд░्рд╡рддी) рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓рддी рд╣ैं। рдЙрдирдХे рдмिрдиा, рд╡े рд╢ुрдж्рдз, рдЧрддिрд╣ीрди рдЪेрддрдиा (рд╢рд╡) рд╣ैं ; рдЙрдирдХे рд╕ाрде, рд╡े рдЧрддिрд╢ीрд▓ рдЬीрд╡рди рд╣ैं। рдЕрд░्рдзрдиाрд░ीрд╢्рд╡рд░ рд░ूрдк рдпोрдиि (рд╕्рдд्рд░ीрдд्рд╡) рдФрд░ рд▓िंрдЧ рдХा рдкूрд░्рдг, рдЕрд╡िрднाрдЬ्рдп рдоिрд▓рди рд╣ै । рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें, рдЗंрдж्рд░िрдп рд╕ुрдЦ рдФрд░ рдкूрд░्рдг рд╡ैрд░ाрдЧ्рдп рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдкूрд░्рдг рд╕ाрдоंрдЬрд╕्рдп рдоें рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдЕрдз्рдпाрдп 9: рднैрд░рд╡
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рд╢िрд╡ рдХे рд╕рдмрд╕े рднрдпाрд╡рд╣ рд░ूрдк рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬрдм рдм्рд░рд╣्рдоा рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдоें рдЖрдХрд░ рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдкрд░ рдЕрдкрдиा рдЕрдзिрдХाрд░ рдЬрддाрддे рд╣ैं, рддрдм рд╢िрд╡ рднрдпंрдХрд░ рднैрд░рд╡ рд░ूрдк рдзाрд░рдг рдХрд░рдХे рдм्рд░рд╣्рдоा рдХा рдкाँрдЪрд╡ाँ рд╕िрд░ рдХाрдЯ рджेрддे рд╣ैं। рдЦोрдкрдб़ी рдЬाрджुрдИ рдвंрдЧ рд╕े рднैрд░рд╡ рдХे рд╣ाрде рд╕े рдЪिрдкрдХ рдЬाрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрди рдкрд░ рдм्рд░ाрд╣्рдордгрд╣рдд्рдпा рдХा рдкрд░рдо рдкाрдк рд▓рдЧ рдЬाрддा рд╣ै। рднैрд░рд╡ рдХो рдХрдкाрд▓िрдХा (рдЦोрдкрдб़ी рдзाрд░рдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╕ंрди्рдпाрд╕ी) рдХे рд░ूрдк рдоें рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рднрдЯрдХрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै, рд╡े рд╢्рдорд╢ाрди рдШाрдЯों рдоें рднрдЯрдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рднिрдХ्рд╖ा рдоाँрдЧрддे рд╣ैं, рдЬрдм рддрдХ рдХि рд╡े рдкрд╡िрдд्рд░ рд╢рд╣рд░ рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рдирд╣ीं рдкрд╣ुँрдЪ рдЬाрддे, рдЬрд╣ाँ рдЦोрдкрдб़ी рдЧिрд░ рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдоुрдХ्рддि рдоिрд▓ рдЬाрддी рд╣ै। рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдЗрд╕рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдЕрдкрд░ाрдзрдмोрдз, рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдХे рдиाрд╢ рдФрд░ рд╕рдордп рдкрд░ рд╡िрдЬрдп рдХे рдЧрд╣рди рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЕрдз्рдпाрдп 10: рд╢िрд╡ рдХा рдкрд░िрд╡ाрд░
рдПрдХांрддрдк्рд░िрдп, рд░ाрдЦ рд╕े рд╕рдиे, рдПрдХांрддрд╡ाрд╕ी рддрдкрд╕्рд╡ी рдХा рд╡ैрд╡ाрд╣िрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХैрд╕े рд╣ोрддा рд╣ै? рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдХैрд▓ाрд╢ рдкрд░्рд╡рдд рдкрд░ рдкाрд░्рд╡рддी рдХे рд╕ाрде рдЙрдирдХे рдШрд░ेрд▓ू рдЬीрд╡рди рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЗрд╕ рдЙрдЧ्рд░ рджेрд╡рддा рдХे рд╡рд╢ рдоें рдЖрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░рддे рд╣ैं। рджेрд╡ी рдЙрдирдХी рдЕрд░ाрдЬрдХ, рдм्рд░рд╣्рдоांрдбीрдп рдКрд░्рдЬा рдХो рд╕ांрд╕ाрд░िрдХ рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХे рдиिрд░ंрддрд░ рдЪрдХ्рд░ рдоें рд╕рдоाрд╣िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं। рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдЙрдирдХे рдкुрдд्рд░ों рдХे рдЬрди्рдо рдХा рднी рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддा рд╣ै: рдХाрд░्рддिрдХेрдп (рд╕्рдХंрдж), рдЬो рд░ाрдХ्рд╖рд╕ों рдХो рдкрд░ाрдЬिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЬрди्рдоे рджिрд╡्рдп рдпोрдж्рдзा рдеे, рдФрд░ рдЧрдгेрд╢, рдЬो рд╕्рд╡рдпं рдкाрд░्рд╡рддी рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ृрдЬिрдд, рд╣ाрдеी рдХे рд╕िрд░ рд╡ाрд▓े рдЖрджि рдХे рд╕्рд╡ाрдоी рдеे।
рднाрдЧ IV: рдм्рд░рд╣्рдоांрдбीрдп рдпुрдж्рдз рдФрд░ рдкрд░рдо рдЙрдкрд╕्рдеिрддि
рдЕрдз्рдпाрдп 11: рд░ाрдХ्рд╖рд╕
рд╢िрд╡ рдХे рдпुрдж्рдз рдорд╣рдЬ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдЭрдб़рдкें рдирд╣ीं рд╣ोрддे; рд╡े рдЧрд╣рди рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рд╕ंрдмंрдз рд╣ोрддे рд╣ैं। рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдЕंрдзрдХा (рдЬो рдЕंрдзрддा рдФрд░ рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдЕрдЬ्рдЮाрди рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै) рдФрд░ рдЬाрд▓ंрдзрд░ рдЬैрд╕े рд░ाрдХ्рд╖рд╕ों рдХे рд╕ाрде рдЙрдирдХे рд╕ंрдШрд░्рд╖ों рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХा рдХेंрдж्рд░рдмिंрджु рдд्рд░िрдкुрд░ा рдХा рд╡िрдиाрд╢ рд╣ै (рд░ाрдХ्рд╖рд╕ों рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрдХाрд╢, рд╡ाрдпु рдФрд░ рдкृрде्рд╡ी рдоें рдиिрд░्рдоिрдд рд╕ोрдиे, рдЪांрджी рдФрд░ рд▓ोрд╣े рдХे рддीрди рдирдЧрд░)। рдЗрди рдирдЧрд░ों рдХो рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рд╣ी рдмाрдг рд╕े рдирд╖्рдЯ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рдеा, рдЬрдм рд╡े рдПрдХ рдХ्рд╖рдгिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкूрд░्рдгрддः рд╕ंрд░ेрдЦिрдд рд╣ोрддे рдеे। рд╢िрд╡ рдж्рд╡ाрд░ा рдд्рд░िрдкुрд░ा рдХा рд╡िрдиाрд╢ рдЪेрддрдиा рдХी рддीрди рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं (рдЬाрдЧृрдд, рд╕्рд╡рдк्рди, рдЧрд╣рд░ी рдиींрдж) рдХे рд╡िрдиाрд╢ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЪौрдеी рдЕрд╡рд╕्рдеा: рдкрд░рдо рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдоुрдХ्рддि ( рддुрд░िрдпा ) рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 12: рд╢िрд╡ рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि
рдЕंрддिрдо рдЕрдз्рдпाрдп рдоें, рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдирдЯрд░ाрдЬ (рдиृрдд्рдп рдХे рд╕्рд╡ाрдоी) рдХे рд░ूрдк рдоें рднрдЧрд╡ाрди рдХे рдкрд░рдо рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЙрдирдХे рд╕ाрд░ рдХा рд╕ंрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░рддी рд╣ैं। рд╡े рдЙрдирдХे рдвोрд▓ (рдЬो рд╕ृрд╖्рдЯि рдХी рд▓рдп рдмрдЬाрддा рд╣ै), рдЙрдирдХी рдЕрдЧ्рдиि (рдЬो рд╡िрдиाрд╢ рд▓ाрддी рд╣ै), рдФрд░ рдЙрдирдХी рдиिрд░्рднीрдХрддा рдФрд░ рдЕрдиुрдЧ्рд░рд╣ рдХी рднाрд╡-рднंрдЧिрдоाрдУं рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рд▓ाрддी рд╣ैं। рддांрдбрд╡ рдиृрдд्рдп рднौрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрд░ рдХे рдн्рд░рдо ( рдоाрдпा ) рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╕ाрдХ्рд╖ी рдХी рдЪेрддрдиा рдоें рдиिрд░ंрддрд░ рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдХा рдкुрдирд░्рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддा рд╣ै।
рдкрд░िрд╢िрд╖्рдЯ: рдПрд▓ीрдлेंрдЯा рдХा рд╕्рдоाрд░рдХ
рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рдоुंрдмрдИ рдХे рдкाрд╕ рдПрд▓िрдлेंрдЯा рд╕्рдеिрдд рд╢िрд╡ рдХे рдорд╣ाрди рдЧुрдлा рдоंрджिрд░ рдХे рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рд╕्рдеाрдкрдд्рдп рдФрд░ рдоूрд░्рддिрдХрд▓ा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХे рд╕ाрде рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдХ्рд░ाрдорд░िрд╢ рдЧुрдлा рдХो рдкूрд░्рд╡рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рд╕рднी рдмाрддों рдХा рднौрддिрдХ, рдкрдд्рдерд░ рд╕े рдиिрд░्рдоिрдд рд░ूрдк рдоाрдирддी рд╣ैं। рд╡े рднрд╡्рдп рдд्рд░िрдоुрдЦी рдорд╣ेрд╢्рд╡рд░ рдоूрд░्рддि рдХा рд╡िрд╡ेрдЪрди рдХрд░рддी рд╣ैं - рдХेंрдж्рд░ рдоें рдкрд░рдо рд╢ांрддि рдХा рдк्рд░рддीрдХ (рддрдд्рдкुрд░ुрд╖), рдмाрдИं рдУрд░ рднрдпंрдХрд░ рд╕ंрд╣ाрд░рдХ (рдЕрдШोрд░ा) рдФрд░ рджाрдИं рдУрд░ рдЖрдиंрджрдордп рд╕ृрд╖्рдЯिрдХрд░्рддा/рдиाрд░ी рд░ूрдк (рд╡ाрдорджेрд╡) - рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХि рд╢ैрд╡ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рдХрд▓ा рдФрд░ рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдЕрд╡िрднाрдЬ्рдп рд╣ैं।
рд╢िрд╡ рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдордп, рдЪिंрддрди рдФрд░ "рдЕрдЪ्рдЫाрдИ" рдФрд░ "рдмुрд░ाрдИ" рдХी рд╕рд░рд▓ рдкрд░िрднाрд╖ाрдУं рд╕े рдкрд░े рджेрдЦрдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫाрд╢рдХ्рддि рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдкाрдардХ рдХो рдм्рд░рд╣्рдоांрдб рдХी рд╡िрд╕्рдордпрдХाрд░ी рдЬрдЯिрд▓рддा рдХो рдЖрдд्рдорд╕ाрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рд╕ृрдЬрди, рдкाрд▓рди рдФрд░ рд╡िрдиाрд╢ рдПрдХ рд╣ी рджिрд╡्рдп рдиृрдд्рдп рдХे рдХ्рд░рдоिрдХ рдЪрд░рдг рдоाрдд्рд░ рд╣ैं।
рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ
рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें