ЁЯУЦ 1493: рдЕрдирдХрд╡рд░िंрдЧ рдж рди्рдпू рд╡рд░्рд▓्рдб рдХोрд▓ंрдмрд╕ рдХ्рд░िрдПрдЯेрдб - рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рд╕ी. рдоाрди (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)

рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд░ोрдЪрдХ рдЬाрдирдХाрд░िрдпों рдХी рдЗрд╕ рдпाрдд्рд░ा рдоें рдЖрдкрдХा рд╣ाрд░्рджिрдХ рд╕्рд╡ाрдЧрдд рд╣ै! рд▓ाрдЗрдХ рдФрд░ рд╕рдм्рд╕рдХ्рд░ाрдЗрдм рдХрд░рдиा рди рднूрд▓ें। рдЖрдЗрдП, рдк्рд░рдлुрд▓्рд▓ рд╢рд░्рдоा рдХे рд╕ाрде рдХुрдЫ рдирдпा рд╕ीрдЦें।

рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рд╕ी. рдоाрди рдХी рдкुрд╕्рддрдХ "1493" рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХृрддि рд╣ै рдЬो рдЖрдзुрдиिрдХ рджुрдиिрдпा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд╣рдоाрд░े рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдХो рдмрджрд▓ рджेрддी рд╣ै। рдХोрд▓ंрдмрд╕ рдХी рдпाрдд्рд░ाрдУं рдХो рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдПрдХ рдЫोрдЯे рд╕े рдЕंрд╢ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦрдиे рдХे рдмрдЬाрдп, рдоाрди рдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХोрд▓ंрдмिрдпрди рдПрдХ्рд╕рдЪेंрдЬ рдХो рдЬрди्рдо рджिрдпा - рдПрдХ рдЬैрд╡िрдХ, рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕ंрд▓рдпрди рдЬिрд╕рдиे рдкृрде्рд╡ी рдХे рд╣рд░ рдХोрдиे рдХो рдирдпा рд░ूрдк рджिрдпा।

рдкुрд╕्рддрдХ рдХो рдЕрдз्рдпाрдпों рдХे рдмрдЬाрдп рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╖рдпрдЧрдд рдЕрдиुрднाрдЧों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдпрд╣ рд╕ाрд░ांрд╢ рдоैрди рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЕрдиुрднाрдЧ рдХो рдПрдХ рд▓ंрдмे, рдЕрдз्рдпाрдп-рдЬैрд╕े рд╡рд░्рдгрди рдоें рд╡िрд╕्рддाрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।

рднाрдЧ 1 - рдПрдХ рд╡िрд╢्рд╡: рд╕рдорд░ूрдк рдпुрдЧ рдХा рдЬрди्рдо

1. рдХोрд▓ंрдмрд╕ рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХी рджुрдиिрдпा

рдоैрди рдкाрдардХों рдХो рдпрд╣ рдпाрдж рджिрд▓ाрддे рд╣ुрдП рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि 1492 рд╕े рдкрд╣рд▓े, рджुрдиिрдпा рдПрдХ рдПрдХрд▓, рдЖрдкрд╕ рдоें рдЬुрдб़ी рд╣ुрдИ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдирд╣ीं рдеी। рдЕрдоेрд░िрдХा, рдЕрдл्рд░ीрдХा, рдпूрд░ोрдк рдФрд░ рдПрд╢िрдпा рдЬैрд╡िрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрд▓рдЧ-рдерд▓рдЧ рдеे ।

  • рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдШोрдб़े рдирд╣ीं рд╣ैं

  • рдпूрд░ोрдк рдоें рдЖрд▓ू рдирд╣ीं рд╣ैं

  • рдирдИ рджुрдиिрдпा рдоें рдХोрдИ рдЦрдЯ्рдЯे рдлрд▓ рдирд╣ीं рдеे

  • рдЙрдд्рддрд░ी рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдХेंрдЪुрдП рдирд╣ीं рдкाрдП рдЬाрддे।

  • рдкрд╢्рдЪिрдоी рдЧोрд▓ाрд░्рдз рдоें рдЪेрдЪрдХ рдирд╣ीं рд╣ै

рдЗрди рд╡िрднाрдЬрдиों рдиे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХ рддंрдд्рд░ों рдФрд░ рд╕рдн्рдпрддाрдУं рдХो рдЬрди्рдо рджिрдпा। рдХोрд▓ंрдмрд╕ рдХे рдЖрдЧрдорди рдиे рдЗрди рд╕ीрдоाрдУं рдХो рддोрдб़ рджिрдпा।

2. рдХोрд▓ंрдмрд╕ рдПрдХ рдЖрдХрд╕्рдоिрдХ рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें

рдХोрд▓ंрдмрд╕ рдХा рдЗрд░ाрджा рджुрдиिрдпा рдХो рдирдпा рд░ूрдк рджेрдиे рдХा рдирд╣ीं рдеा। рдлिрд░ рднी рдЙрдирдХी рдпाрдд्рд░ाрдУं рдиे рдк्рд░рдЬाрддिрдпों рдХे рдкрд╣рд▓े рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдоिрд╢्рд░рдг рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХी । рдоाрди рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдЬ़ोрд░ рджेрддे рд╣ैं рдХि рдХोрд▓ंрдмрд╕ рдХे рдЬрд╣ाрдЬों рдкрд░ рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрд▓ рд╕ोрдиा рдпा рдорд╕ाрд▓े рдирд╣ीं рдеे - рдмрд▓्рдХि рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬीрд╡, рдмीрдЬ, рдХीрдб़े рдФрд░ рдЬीрд╡ рдеे рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдкों рдХो рд░ूрдкांрддрд░िрдд рдХрд░ рджिрдпा।

рд╡рд╣ рддीрди рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣рд╕्рддिрдпों рдХा рдкрд░िрдЪрдп рднी рджेрддे рд╣ैं:

  • рдХ्рд░िрд╕्рдЯोрдлрд░ рдХोрд▓ंрдмрд╕ рдиे рдЕрдЯрд▓ांрдЯिрдХ рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдХे рдж्рд╡ाрд░ рдЦोрд▓े।

  • рдоिрдЧुрдПрд▓ рд▓ोрдкेрдЬ़ рдбी рд▓ेрдЧाрдЬ़рдкी - рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рдПрд╢िрдпा рд╕े рдЬोрдб़ा

  • рдПंрдб्рд░ेрд╕ рдбी рдЙрд░्рдбाрдиेрдЯा рдиे рдк्рд░рд╢ांрдд рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдХे рдкाрд░ рд╡ाрдкрд╕ी рдоाрд░्рдЧ рдХी рдЦोрдЬ рдХी।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоिрд▓рдХрд░ рдкрд╣рд▓ा рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдмрдиाрдпा।

3. рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпрд╡ाрдж рдФрд░ рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рдк्рд░рдЬाрддिрдпों рдХा рдЙрджрдп

рдпूрд░ोрдкिрдпों рдиे рд╕ूрдЕрд░, рдорд╡ेрд╢ी, рдЦрд░рдкрддрд╡ाрд░ рдФрд░ рд░ोрдЧрдЬрдирдХ рд▓ाрдП рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рд╡рджेрд╢ी рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХ рддंрдд्рд░ों рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा। рдоाрди рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдХैрд╕े:

  • рд╕ूрдЕрд░ों рдиे рджेрд╢ी рдлрд╕рд▓ों рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рджिрдпा

  • рдХेंрдЪुрдУं рдиे рд╡рди рднूрдоि рдХो рдмрджрд▓ рджिрдпा

  • рдпूрд░ोрдкीрдп рдЦрд░рдкрддрд╡ाрд░ рдЕрдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд░ूрдк рд╕े рдлैрд▓ рдЧрдП

  • рдЪेрдЪрдХ рдФрд░ рдЦрд╕рд░ा рдЬैрд╕ी рдмीрдоाрд░िрдпों рдиे рдЖрдмाрджी рдХो рддрдмाрд╣ рдХрд░ рджिрдпा।

рдпрд╣ рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░ рдХी рдЧрдИ рд╡िрдЬрдп рдирд╣ीं рдеी - рдпрд╣ рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХ рдЖрдШाрдд рдеा ।

рднाрдЧ II - рдЕрдЯрд▓ांрдЯिрдХ рдпाрдд्рд░ाрдПँ: рд░ोрдЧ, рд╢्рд░рдо рдФрд░ рдирдП рд╕рдоाрдЬ

4. рдорд▓ेрд░िрдпा, рдордЪ्рдЫрд░ рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг

рдоैрди рдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рдорд▓ेрд░िрдпा рдФрд░ рдкीрдд рдЬ्рд╡рд░ рдиे рдХिрд╕ी рднी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдиिрд░्рдгрдп рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдмрд╕ाрд╡рдЯ рдХे рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХो рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХिрдпा।

  • рджрд▓рджрд▓ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдпूрд░ोрдкीрдп рд▓ोрдЧों рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ुрдИ।

  • рдЕрдл्рд░ीрдХिрдпों рдоें рдЖंрд╢िрдХ рдк्рд░рддिрд░рдХ्рд╖ा рдеी

  • рдмाрдЧाрди рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдПँ рдЙрди рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдЙрднрд░ीं рдЬрд╣ाँ рдордЪ्рдЫрд░ рдкрдирдкрддे рдеे।

рдЗрд╕ рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рдиे рдирд╕्рд▓ीрдп рджाрд╕рддा рдХे рдЙрджрдп рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджिрдпा

5. рдЬेрдо्рд╕рдЯाрдЙрди: рдЧрд▓рддрдлрд╣рдоी рдХी рдПрдХ рдХрд╣ाрдиी

рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рдмрд╕рдиे рд╡ाрд▓ों рдиे рд╡рд░्рдЬीрдиिрдпा рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕рдм рдХुрдЫ рдЧрд▓рдд рд╕рдордЭा:

  • рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоाрди рд▓िрдпा рдеा рдХि рдЬрдоीрди рдЦाрд▓ी рд╣ै।

  • рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕्рд╡рджेрд╢ी рдХृрд╖ि рдЬ्рдЮाрди рдХी рдЕрдирджेрдЦी рдХी।

  • рд╡े рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдФрд░ рд░ोрдЧ рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХी рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рд╡िрдлрд▓ рд░рд╣े।

рдоैрди рдиे рдкोрд╣ाрдЯрди рд░िрдпाрд╕рдд, рдд्рд╕ेрдиाрдХोрдоोрдХो рдХी рдкрд░िрд╖्рдХृрдд рдХाрд░्рдпрдк्рд░рдгाрд▓ी рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓ा рд╣ै , рдЬिрд╕рдиे рд▓ंрдмे рд╕рдордп рд╕े рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХा рдк्рд░рдмंрдзрди рдХिрдпा рдеा।

6. рдПрдХ рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХ рддंрдд्рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЕрдЯрд▓ांрдЯिрдХ рджाрд╕ рд╡्рдпाрдкाрд░

рджाрд╕ рдк्рд░рдеा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрд╕्рдеा рдирд╣ीं рдеी - рдпрд╣ рдмीрдоाрд░ी рдФрд░ рд╢्рд░рдо рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХे рдк्рд░рддि рдПрдХ рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдеी।

  • рдЪीрдиी, рддंрдмाрдХू рдФрд░ рдЪाрд╡рд▓ рдХी рдЦेрддी рдХे рд▓िрдП рднाрд░ी рд╢्рд░рдо рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рдеी।

  • рдЕрдл्рд░ीрдХिрдпों рдиे рдХृрд╖ि рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा рд▓ाрдИ।

  • рдЧुрд▓ाрдо рдмрдиाрдП рдЧрдП рд▓ोрдЧों рдиे рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдФрд░ рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдирдпा рдЖрдХाрд░ рджिрдпा।

рдоाрди рдиे рдЕрдл्рд░ीрдХी рд▓ोрдЧों рдХी рд╕рдХ्рд░िрдп рднूрдоिрдХा рдкрд░ рдЬोрд░ рджिрдпा - рдЧुрд▓ाрдо рд▓ोрдЧ рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рдкीрдб़िрдд рдирд╣ीं рдеे рдмрд▓्рдХि рдирдИ рджुрдиिрдпा рдХे рд╕рдоाрдЬों рдоें рд╕рдХ्рд░िрдп рдпोрдЧрджाрдирдХрд░्рддा рдеे।

рднाрдЧ III - рдк्рд░рд╢ांрдд рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдХी рдпाрдд्рд░ाрдПँ: рдЪांрджी, рдЪीрди рдФрд░ рдкрд╣рд▓ी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा

7. рдордиीрд▓ा рдЧैрд▓िрдпрди: рджुрдиिрдпा рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЖрдкूрд░्рддि рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा

рд▓ेрдЧाрдЬ़рдкी рдФрд░ рдЙрд░्рдбाрдиेрдЯा рдиे рдордиीрд▓ा рдФрд░ рдЕрдХाрдкुрд▓्рдХो рдХो рдЬोрдб़ा, рдЬिрд╕рд╕े рдПрдХ рдРрд╕ा рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоाрд░्рдЧ рдмрдиा рдЬो 250 рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рдЪрд▓ा। рдпрд╣ рдоाрд░्рдЧ:

  • рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕े рдЪीрди рдоें рдЪांрджी рдХा рдкрд░िрд╡рд╣рди рдХिрдпा рдЧрдпा

  • рд╡े рд░ेрд╢рдо, рдЪीрдиी рдоिрдЯ्рдЯी рдХे рдмрд░्рддрди рдФрд░ рдорд╕ाрд▓े рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рдпूрд░ोрдк рдоें рд▓ाрдП।

  • рдоूрд▓ рдЕрдоेрд░िрдХी рдЦрдиिрдХों, рдЕрдл्рд░ीрдХी рджाрд╕ों, рдЪीрдиी рд╡्рдпाрдкाрд░िрдпों рдФрд░ рд╕्рдкेрдиिрд╢ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдЖрдкрд╕ рдоें рдЬोрдб़ा рдЧрдпा

рдпрд╣ рд╡ैрд╢्рд╡ीрдХрд░рдг рд╢рдм्рдж рдХे рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоें рдЖрдиे рд╕े рд╕рджिрдпों рдкрд╣рд▓े рдХी рдмाрдд рд╣ै।

8. рдЪांрджी: рд╡рд╣ рдзाрддु рдЬिрд╕рдиे рдЖрдзुрдиिрдХ рджुрдиिрдпा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХिрдпा

рдЪीрди рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЪांрджी рдкрд░ рдЯिрдХी рдеी। рдЬрдм рдЕрдоेрд░िрдХी рдЪांрджी рдиे рдмाрдЬाрд░ рдоें рдмाрдв़ рд▓ा рджी:

  • рдЪीрдиी рдХрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ुрдЖ

  • рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдХीрдорддों рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдЖрдпा

  • рдпूрд░ोрдкीрдп рд╢рдХ्рддिрдпां рдЦाрдиों рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ोрдб़ рдХрд░ рд░рд╣ी рдеीं।

рдоैрди рдиे рдкोрдЯोрд╕ी - "рдЪांрджी рдХा рдкрд╣ाрдб़" - рдХो рдПрдХ рдХ्рд░ूрд░, рдЙрдЪ्рдЪ рдКंрдЪाрдИ рд╡ाрд▓े рдХाрд░рдЦाрдиे рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдХिрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдиे рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХो рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХी।

рднाрдЧ IV - рдирдИ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдпूрд░ोрдк

9. рдЫोрдЯा рд╣िрдордпुрдЧ рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЙрдерд▓-рдкुрдерд▓

17рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдоें рдиाрдЯрдХीрдп рд░ूрдк рд╕े рдаंрдбрдХ рдЖрдИ। рдоाрди рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдХैрд╕े:

  • рдпूрд░ोрдк рднрд░ рдоें рдлрд╕рд▓ें рдмрд░्рдмाрдж рд╣ो рдЧрдИं

  • рдЪीрди рдХो рд╡िрдж्рд░ोрд╣ों рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкрдб़ा

  • рдоुрдЧрд▓ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХो рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХрд░рдиा рдкрдб़ा

  • рддीрд╕ рд╡рд░्рд╖ीрдп рдпुрдж्рдз рдиे рдЖрдмाрджी рдХो рддрдмाрд╣ рдХрд░ рджिрдпा।

рдЙрдирдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рд╣ी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХा рдПрдХ рдк्рд░ेрд░рдХ рдХाрд░рдХ рд░рд╣ा рд╣ै।

10. рдирдИ рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рдлрд╕рд▓ों рдиे рдпूрд░ोрдк рдХो рдмрджрд▓ рджिрдпा

рдЖрд▓ू, рдордХ्рдХा, рдЯрдоाрдЯрд░ рдФрд░ рдоिрд░्рдЪ рдиे рдпूрд░ोрдкीрдп рдЖрд╣ाрд░ рдоें рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ा рджिрдпा।

  • рдЖрд▓ू рдиे рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рднाрд░ी рд╡ृрдж्рдзि рдХो рд╕ंрднрд╡ рдмрдиाрдпा।

  • рдордХ्рдХा рдЦिрд▓ाрдП рдЧрдП рдкрд╢ुрдзрди

  • рдЯрдоाрдЯрд░ों рдиे рднूрдордз्рдпрд╕ाрдЧрд░ीрдп рд╡्рдпंрдЬрдиों рдХो рдирдпा рд░ूрдк рджिрдпा।

рдЗрди рдлрд╕рд▓ों рдиे рдпूрд░ोрдк рдХो рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдк्рд░рднुрдд्рд╡ рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХी।

рднाрдЧ V - рдирдИ рджुрдиिрдпा рдоें рдЕрдл्рд░ीрдХा: рдк्рд░рд╡ाрд╕рди, рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕ृрдЬрди

11. рдЕрдл्рд░ीрдХी рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг

рдоाрди рдиे рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдбाрд▓ा рд╣ै рдХि рдЕрдл्рд░ीрдХिрдпों рдиे рдХ्рдпा рдпोрдЧрджाрди рджिрдпा:

  • рдЪाрд╡рд▓ рдЙрдЧाрдиे рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮрддा

  • рд▓ोрд╣े рдХे рдХाрдо рдХे рдХौрд╢рд▓

  • рд╕ंрдЧीрдд рдкрд░ंрдкрд░ाрдПँ

  • рдзाрд░्рдоिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ाрдПं

  • рдк्рд░рддिрд░ोрдз рд░рдгрдиीрддिрдпाँ

рдХैрд░ेрдмिрдпрди рдоें рдоाрд░ूрди рдФрд░ рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рдоें рдХ्рд╡िрд▓ोрдо्рдмो рдЬैрд╕े рд╕рдоुрджाрдп рдЕрдл्рд░ीрдХी-рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕्рд╡ाрдпрдд्рддрддा рдХे рдХेंрдж्рд░ рдмрди рдЧрдП।

12. рдХोрд▓ंрдмिрдпрди рдПрдХ्рд╕рдЪेंрдЬ рдХी рд▓ंрдмी рдЫाрдпा

рдоैрди рдиे рдпрд╣ рддрд░्рдХ рджेрддे рд╣ुрдП рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдиिрдХाрд▓ा рдХि рдЖрдЬ рдХी рджुрдиिрдпा - рд╡ैрд╢्рд╡ीрдХृрдд, рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдЬुрдб़ी рд╣ुрдИ, рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдоिрд╢्рд░िрдд - 1492 рдХे рдмाрдж рд╢ुрд░ू рд╣ुрдП рдЖрджाрди-рдк्рд░рджाрди рдХा рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै। рд╡рд╣ рдЗрд╕ рдпुрдЧ рдХो рд╕рдорд░ूрдк рдпुрдЧ рдХрд╣рддे рд╣ैं , рдПрдХ рдРрд╕ा рд╕рдордп рдЬрдм рдЧ्рд░рд╣ рдХे рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХी рддंрдд्рд░ рдПрдХ рдоें рд╡िрд▓ीрди рд╣ो рд░рд╣े рд╣ैं।

рдЕंрддिрдо рд╡िрдЪाрд░

1493 рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ, рдорд╣рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ी рдФрд░ рдЧрд╣рди рд╢ोрдз рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдкुрд╕्рддрдХ рд╣ै। рдоैрди рдХी рдоुрдЦ्рдп рдЕंрддрд░्рджृрд╖्рдЯि рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЖрдзुрдиिрдХ рджुрдиिрдпा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рддिрднा рдпा рддрдХрдиीрдХी рд╢्рд░ेрд╖्рдарддा рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдирд╣ीं рд╣ै - рдпрд╣ рдкाрд░िрд╕्рдеिрддिрдХ рдоिрд╢्рд░рдг рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै , рдЬो рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЖрдХрд╕्рдоिрдХ, рдХрднी-рдХрднी рд╡िрдиाрд╢рдХाрд░ी рдФрд░ рд╣рдоेрд╢ा рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирдХाрд░ी рд╣ोрддा рд╣ै।

рдХोрд▓ंрдмिрдпрди рдПрдХ्рд╕рдЪेंрдЬ рдЖрдЬ рднी рдЬाрд░ी рд░рд╣ेрдЧा:

  • рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдорд╣ाрдоाрд░िрдпाँ

  • рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рдЙрдкрдЬाрддि

  • рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди

  • рдк्рд░рд╡ाрд╕

  • рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ

1493 рдХो рд╕рдордЭрдиा рд╣рдоें рдЕрдкрдиे рд╡рд░्рддрдоाрди рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै।

рдЖрд╢ा рд╣ै рдЖрдкрдХो рдпрд╣ рд╕ाрд░ांрд╢ рдкрд╕ंрдж рдЖрдпा рд╣ोрдЧा। рдЕрдзिрдХ рдЬाрдирдХाрд░ीрдкूрд░्рдг рдЕрдкрдбेрдЯ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд▓ाрдЗрдХ рдФрд░ рд╕рдм्рд╕рдХ्рд░ाрдЗрдм рдХрд░рдиा рди рднूрд▓ें।

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

ЁЯУЦ рдоूрдирд╡ॉрдХिंрдЧ рд╡िрдж рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди: рдж рдЖрд░्рдЯ рдПंрдб рд╕ाрдЗंрд╕ рдСрдл рд░िрдоेंрдмрд░िंрдЧ рдПрд╡рд░ीрдеिंрдЧ - рдЬोрд╢ुрдЖ рдлोрдЕрд░ (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)

ЁЯУЦ рдСрд░्рдбिрдирд░ी рдоैрдЬिрдХ: рдж рд╕ाрдЗंрд╕ рдСрдл рд╣ाрдЙ рд╡ी рдХेрди рдЕрдЪीрд╡ рдмिрдЧ рдЪेंрдЬेрд╕ рд╡िрде рд╕्рдоॉрд▓ рдРрдХ्рдЯ - рдЧ्рд░ेрдЧрд░ी рдПрдо. рд╡ाрд▓्рдЯрди (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)

ЁЯУЦ рдХाрдЙंрд╕рд▓्рд╕ рдПंрдб рдоैрдХ्рд╕िрдо्рд╕ - рдЖрд░्рдерд░ рд╢ोрдкेрдирд╣ाрд╡рд░ (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)