ЁЯУЦ рдоाрд╕्рдЯрд░ рдпोрд░ рдИंрдоोрд╢рдирд╕्: рдП рдк्рд░ैрдХ्рдЯिрдХрд▓ рдЧाрдЗрдб рдЯू рдУрд╡рд░рдХрдо рдиेрдЧрдЯिрд╡рдЯी рдПрдг्рдб рдмेрдЯрд░ рдоैрдиेрдЬ рдпोрд░ рдлीрд▓िंрдЧрд╕ - рдеिрдмाрдЙрдЯ рдо्рдпूрд░िрд╕ (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)
рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा - рд╡рд╣ рдоौрди рд╢рдХ्рддि рдЬो рдЖрдкрдХे рдЬीрд╡рди рдХो рдЖрдХाрд░ рджेрддी рд╣ै
рдо्рдпूрд░िрд╕ рдПрдХ рдРрд╕े рд╕рдд्рдп рд╕े рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬिрд╕े рд╣рдо рдЕрдХ्рд╕рд░ рдирдЬрд░рдЕंрджाрдЬ рдХрд░ рджेрддे рд╣ैं:
рдЖрдкрдХी рднाрд╡рдиाрдПं рд╡рд╣ рд▓ेंрд╕ рд╣ैं рдЬिрд╕рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЖрдк рджुрдиिрдпा рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░рддे рд╣ैं।
рджो рд▓ोрдЧ рдПрдХ рд╣ी рдШрдЯрдиा рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдХ्рдпों?
рдХ्рдпोंрдХि рднाрд╡рдиाрдПं рдзाрд░рдгा, рд╕्рдоृрддि, рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдФрд░ рдпрд╣ां рддрдХ рдХि рдкрд╣рдЪाрди рдХो рднी рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं।
рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоें рддीрди рдоूрд▓рднूрдд рд╡िрдЪाрд░ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं:
1. рднाрд╡рдиाрдПँ рд╢рдд्рд░ु рдирд╣ीं рд╣ैं
рд╡े рд╕ंрджेрд╢рд╡ाрд╣рдХ рд╣ैं। рд╡े рдЖрдкрдХी рдЬрд░ूрд░рддों, рдоूрд▓्рдпों рдФрд░ рдЖंрддрд░िрдХ рд╕्рдеिрддि рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрддे рд╣ैं।
2. рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдПрдХ рдХौрд╢рд▓ рд╣ै, рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдирд╣ीं।
рдЖрдк рдЬрди्рдо рд╕े рднाрд╡ुрдХ рдпा рд╢ांрдд рд╕्рд╡рднाрд╡ рдХे рдирд╣ीं рд╣ोрддे।
рдЖрдк рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдЖрджрддें рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं - рдФрд░ рдЖрдк рдЙрди्рд╣ें рднूрд▓ рднी рд╕рдХрддे рд╣ैं।
3. рдЖрдк рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рд╕ीрдзे рддौрд░ рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे, рд▓ेрдХिрди рдЖрдк рдЙрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬो рдЙрди्рд╣ें рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддी рд╣ैं।
рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рдЙрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें рдирдпा рд░ूрдк рджेрдиे рдХे рдмाрд░े рдоें рд╣ै।
рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдкाрдардХ рдХो рдЖрдд्рдо-рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा, рдЖрдд्рдо-рдиिрдпрдорди рдФрд░ рдЖрдд्рдо-рдоुрдХ्рддि рдХी рдпाрдд्рд░ा рдоें рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 1 - рднाрд╡рдиाрдПँ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдХ्рдпा рд╣ैं?
рдо्рдпूрд░िрд╕े рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рдЙрдирдХे рдоूрд▓ рддрдд्рд╡ рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдХрд░рдХे рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।
рднाрд╡рдиाрдПँ = рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдПँ + рдоाрдирд╕िрдХ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा
рд╣рд░ рднाрд╡рдиा рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдПрдХ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдЕрдиुрднूрддि рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै - рд╕ीрдиे рдоें рдЬрдХрдб़рди, рдЧрд░्рдоी рдХा рддेрдЬ рдЭोंрдХा, рдЙрджाрд╕ी рдХा рдПрд╣рд╕ाрд╕।
рдлिрд░ рдорди рдЙрд╕рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХрд░рддा рд╣ै:
- “рдпрд╣ рдЦрддрд░ा рд╣ै।”
- “рдпрд╣ рдЕрд╕्рд╡ीрдХृрддि рд╣ै।”
- “рдпрд╣ рддो рд░ोрдоांрдЪ рд╣ै।”
рднाрд╡рдиाрдПँ рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ुрдИं।
рднрдп рдиे рд╣рдоाрд░े рдкूрд░्рд╡рдЬों рдХो рдЬीрд╡िрдд рд░рдЦा।
рдХ्рд░ोрдз рдиे рдЙрдирдХी рд╕ीрдоाрдУं рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХी।
рдЙрджाрд╕ी рдиे рд╕рдорд░्рдерди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХा рд╕ंрдХेрдд рджिрдпा।
рдЖрдиंрдж рдиे рд▓ाрднрдХाрд░ी рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ों рдХो рд╕ुрджृрдв़ рдХिрдпा।
рд▓ेрдХिрди рдЖрдзुрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдЗрд╕ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдн्рд░рдоिрдд рдХрд░ рджेрддा рд╣ै।
рдЖрдкрдХा рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдЗрди рдмाрддों рдкрд░ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХрд░рддा рд╣ै:
- рдПрдХ рдЕрднрдж्рд░ рдИрдоेрд▓
- рдПрдХ рд╡िрд▓ंрдмिрдд рд╕ंрджेрд╢
- рдПрдХ рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдкोрд╕्рдЯ
... рдЬिрд╕рдоें рд╢िрдХाрд░िрдпों рдФрд░ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдЦрддрд░ों рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рдХी рдЧрдИ рдЙрд╕ी рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рддंрдд्рд░ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдоुрдЦ्рдп рдЕंрддрд░्рджृрд╖्рдЯि
рднाрд╡рдиाрдПं рд╕ंрдХेрдд рд╣ोрддी рд╣ैं , рдиिрд░्рдгрдп рдирд╣ीं।
рд╡े рдЖрдкрдХो рдмрддाрддी рд╣ैं рдХि рдХुрдЫ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै - рд▓ेрдХिрди рдЬрд░ूрд░ी рдирд╣ीं рдХि рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рдХ्рдпा рд╣ो।
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рддाрдиाрд╢ाрд╣ों рдХे рдмрдЬाрдп рдбेрдЯा рдмिंрджुрдУं рдХे рд░ूрдк рдоें рдкुрдирд░्рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 2 - рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рднाрд╡рдиाрдУं рдХे рдЫिрдкे рд╣ुрдП рд╕्рд░ोрдд
рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рднाрд╡рдиाрдПँ рд╢ाрдпрдж рд╣ी рдХрднी рд╡рд░्рддрдоाрди рдХ्рд╖рдг рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ैं।
рд╡े рдЧрд╣рд░ी рд╡рдЬрд╣ों рдХी рдк्рд░рддिрдз्рд╡рдиिрдпाँ рд╣ोрддी рд╣ैं।
рдоेрдЙрд░िрд╕ рдиे рдкांрдЪ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕्рд░ोрддों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХी :
1. рдЕрдзूрд░ी рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдПँ
рдЬрдм рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рд╣рдоाрд░े рдорди рдоें рдмрдиी рдХрд╣ाрдиी рд╕े рдоेрд▓ рдирд╣ीं рдЦाрддी, рддрдм рд╣рдоें рдХрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
- рдЙрди्рд╣ें рдоेрд░ी рд╕рд░ाрд╣рдиा рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП।
- "рдпрд╣ рдЕрдм рддрдХ рдХाрдо рдХрд░ рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдеा।"
- рдЬीрд╡рди рдЖрд╕ाрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдЕрдкेрдХ्рд╖ा → рдШрд░्рд╖рдг → рднाрд╡рдиा।
2. рдЕрдирд╕ुрд▓рдЭे рдЕрддीрдд рдХे рдЕрдиुрднрд╡
рдкुрд░ाрдиे рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдШाрд╡ рд╡рд░्рддрдоाрди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЙрднрд░ рдЖрддे рд╣ैं।
рдмрдЪрдкрди рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рд╡рдпрд╕्рдХрддा рдоें рдЖрдд्рдо-рд╕ंрджेрд╣ рдХा рдХाрд░рдг рдмрди рдЬाрддी рд╣ै।
рдЕрддीрдд рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕рдШाрдд рд╡рд░्рддрдоाрди рдЕрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдоें рдмрджрд▓ рдЬाрддा рд╣ै।
3. рд╡िрдХृрдд рд╕ोрдЪ рдХे рдкैрдЯрд░्рди
рдЖрдкрдХा рджिрдоाрдЧ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЖрдкрдХो рдзोрдЦा рджेрддा рд╣ै।
рдЖрдо рд╡िрдХृрддिрдпों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं:
- рд╡िрдкрдд्рддि рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рдиा
- рдЕрддि рд╕ाрдоाрди्рдпीрдХрд░рдг
- рдЬाрдиो, рдорди рдоें рдХ्рдпा рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै
- рд╡ैрдпрдХ्рддिрдХрд░рдг
- рд╕рдм рдХुрдЫ рдпा рдХुрдЫ рдирд╣ीं рд╡ाрд▓ी рд╕ोрдЪ
рдпे рд╡िрдХृрддिрдпाँ рдЫोрдЯी-рдЫोрдЯी рдмाрддों рдХो рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рддूрдлाрди рдоें рдмрджрд▓ рджेрддी рд╣ैं।
4. рдЕрдЪेрддрди рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕
рдЧрд╣рд░ी рдЬрдб़ें рдЬрдоा рдЪुрдХी рдоाрди्рдпрддाрдПं рдЬैрд╕े:
- "рдоैं рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рдирд╣ीं рд╣ूं।"
- рд▓ोрдЧ рдоुрдЭे рдЫोрдб़ рджेंрдЧे।
- “рд╕рдлрд▓рддा рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣ोрддी рд╣ै।”
…рдпрд╣ рдЖрдкрдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдмिрдиा рд╣ी рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдУं рдХो рдЖрдХाрд░ рджे рд╕рдХрддी рд╣ै।
5. рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдЕрд╡рд╕्рдеाрдПँ
рдХрднी-рдХрднी рдЖрдк рджुрдЦी рдирд╣ीं рд╣ोрддे - рдЖрдк рдердХे рд╣ुрдП рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдЧुрд╕्рд╕े рдоें рдирд╣ीं рд╣ोрддे - рдЖрдк рднूрдЦे рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдЪिंрддिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддे - рдЖрдк рдЕрддिрдЙрдд्рддेрдЬिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
рд╢рд░ीрд░ рдФрд░ рдорди рдЕрд╡िрднाрдЬ्рдп рд╣ैं।
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рд╕िрдЦाрддा рд╣ै рдХि рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдиिрджाрди рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै , рджрдорди рд╕े рдирд╣ीं।
рдЕрдз्рдпाрдп 3 - рд╡िрдЪाрд░-рднाрд╡рдиा рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдЪрдХ्рд░
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдкुрд╕्рддрдХ рдХी рд╕ंрдЬ्рдЮाрдиाрдд्рдордХ рд░ीрдв़ рдХी рд╣рдб्рдбी рд╣ै।
рд╕ूрдЪिрдд рдХрд░рддे рд░рд╣рдиा
- рдПрдХ рд╡िрдЪाрд░ рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै।
- рд╢рд░ीрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдХрд░рддा рд╣ै।
- рдпрд╣ рднाрд╡рдиा рдирдП рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।
- рд╡े рд╡िрдЪाрд░ рдЙрд╕ рднाрд╡рдиा рдХो рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
- рдорди рдоें рд╡िрдЪाрд░ рдЖрдпा: "рдоैं рдЕрд╕рдлрд▓ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ूँ।"
- рднाрд╡рдиा: рдЪिंрддा।
- рдирдпा рд╡िрдЪाрд░: "рд╣рд░ рдХोрдИ рдоेрд░ा рди्рдпाрдп рдХрд░ेрдЧा।"
- рднाрд╡рдиाрдПं рддीрд╡्рд░ рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं।
рдпрд╣ рд▓ूрдк рдКрдкрд░ рдпा рдиीрдЪे рдХी рдУрд░ рд╕рд░्рдкिрд▓ाрдХाрд░ рд░ूрдк рд▓े рд╕рдХрддा рд╣ै।
рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд▓ूрдк:
- “рдоैं рдЗрд╕े рд╕ंрднाрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ूँ।” → рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ → рдмेрд╣рддрд░ рдк्рд░рджрд░्рд╢рди → рдЕрдзिрдХ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕।
рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдЪрдХ्рд░: - “рдоैं рд╕рдХ्рд╖рдо рдирд╣ीं рд╣ूँ।” → рдбрд░ → рдЯाрд▓рдордЯोрд▓ → рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдбрд░।
рдоुрдЦ्рдп рдЕंрддрд░्рджृрд╖्рдЯि
рдЖрдкрдХो рдкूрд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рддोрдб़рдиे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдПрдХ
рд╣िрд╕्рд╕े рдХो рдмाрдзिрдд рдХрд░рдиा рд╣ी рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХो рдмрджрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдХाрдлी рд╣ै।
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рд╕ंрдЬ्рдЮाрдиाрдд्рдордХ рдкुрдирд░्рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╡्рдпрд╡рдзाрди рддрдХрдиीрдХों рдХी рдиींрд╡ рд░рдЦрддा рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 4 - рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХी рд╢рдХ्рддि
рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирдХाрд░ी рдЕрдз्рдпाрдпों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै।
рдк्рд░рддिрд░ोрдз = рдкीрдб़ा
рдЬрдм рдЖрдк рдХिрд╕ी рднाрд╡рдиा рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рддे рд╣ैं - "рдоुрдЭे рдРрд╕ा рдорд╣рд╕ूрд╕ рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП," "рдпрд╣ рдЧрд▓рдд рд╣ै," "рдоेрд░े рд╕ाрде рд╣ी рдРрд╕ा рдХ्рдпों?" - рддो рдЖрдк рдЙрд╕े рдФрд░ рдмрдв़ा рджेрддे рд╣ैं।
рд╕्рд╡ीрдХृрддि = рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा
рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдиिрд░्рдгрдп рдХे рднाрд╡рдиा рдХो рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдоें рд░рд╣рдиे рджेрдиा।
рдпрд╣ рдд्рдпाрдЧ рдирд╣ीं рд╣ै।
рдпрд╣ рд╕्рд╡ीрдХृрддि рднी рдирд╣ीं рд╣ै।
рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддा рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиा рд╣ै।
рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा
- рднाрд╡рдиा рдХा рдиाрдо рдмрддाрдЗрдП
, “рдпрд╣ рдЙрджाрд╕ी рд╣ै।”
“рдпрд╣ рдбрд░ рд╣ै।”
рдиाрдо рдмрддाрдиे рд╕े рдЙрд╕рдХी рддीрд╡्рд░рддा рдХрдо рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। - рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╕ंрд╡ेрджрдиाрдУं рдкрд░ рдз्рдпाрди рджें।
рдпрд╣ рд╢рд░ीрд░ рдоें рдХрд╣ाँ рд╣ै?
рдЗрд╕рдХा рдЖрдХाрд░ рдХैрд╕ा рд╣ै? рдЗрд╕рдХा
рддाрдкрдоाрди рдХिрддрдиा рд╣ै? - рдХрд╣ाрдиी рдХो рдЫोрдб़ рджें।
рдХрдеा рд╣ी рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рднрдб़рдХाрддी рд╣ै।
рдпрд╣ рдЕрдиुрднूрддि рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдк्рд░рдмंрдзрдиीрдп рд╣ै। - рдЗрд╕े рдЙрдардиे рдФрд░ рдЧिрд░рдиे рджो।
рднाрд╡рдиाрдПँ рд▓рд╣рд░ों рдХी рддрд░рд╣ рд╣ोрддी рд╣ैं।
рдЬрдм рдЗрдирдХा рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा, рддो рдпे рдЪрд░рдо рдкрд░ рдкрд╣ुँрдЪрддी рд╣ैं рдФрд░ рд╢ांрдд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ैं।
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рддрдЯрд╕्рдерддा рд╕िрдЦाрддा рд╣ै - рдмिрдиा рдЕрднिрднूрдд рд╣ुрдП рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा।
рдЕрдз्рдпाрдп 5 - рдЕрдкрдиी рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдХрд╣ाрдиी рдХो рдлिрд░ рд╕े рд▓िрдЦрдиा
рд╣рд░ рднाрд╡рдиा рдХिрд╕ी рди рдХिрд╕ी рдХрд╣ाрдиी рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ोрддी рд╣ै।
рдХрд╣ाрдиी рдмрджрд▓ рдЬाрдП рддो рднाрд╡рдиा рднी рдмрджрд▓ рдЬाрддी рд╣ै।
рд╕ंрдЬ्рдЮाрдиाрдд्рдордХ рдкुрдирд░्рдиिрд░्рдоाрдг
рдХे рдмрдЬाрдп:
- “рдоैं рдЕрд╕рдлрд▓ рд╣ो рдЧрдпा,” → “рдоैंрдиे рд╕ीрдЦा।”
- “рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоुрдЭे рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा,” → “рд╣рдо рдПрдХрдордд рдирд╣ीं рдеे।”
- “рдпрд╣ рдЕрд╕ंрднрд╡ рд╣ै,” → “рдпрд╣ рдЪुрдиौрддीрдкूрд░्рдг рд╣ै рд▓ेрдХिрди рд╕ंрднрд╡ рд╣ै।”
рдкрд░िрдк्рд░ेрдХ्рд╖्рдп рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
рдкूрдЫрдиा:
- рдЗрд╕рдХा рдФрд░ рдХ्рдпा рдорддрд▓рдм рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै?
- "рдЕрдЧрд░ рдоैं рдЕрдзिрдХ рд╕рдордЭрджाрд░ рд╣ोрддा рддो рдХ्рдпा рд╕ोрдЪрддा?"
- "рдкांрдЪ рд╕ाрд▓ рдмाрдж рдпрд╣ рдХैрд╕ा рджिрдЦेрдЧा?"
рд╕ीрдоिрдд рдоाрди्рдпрддाрдУं рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдаाрдиा
рдоाрди्рдпрддाрдПं рддрде्рдп рдирд╣ीं рд╣ोрддीं।
рд╡े рддрдм рддрдХ рджोрд╣рд░ाрдИ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдПं рд╣ोрддी рд╣ैं рдЬрдм рддрдХ рдХि рд╡े рд╕рдд्рдп рдк्рд░рддीрдд рди рд╣ोрдиे рд▓рдЧें।
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдкाрдардХों рдХो рдЙрди рдЖंрддрд░िрдХ рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рдлिрд░ рд╕े рд▓िрдЦрдиे рдХी рд╢рдХ्рддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै рдЬो рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдкीрдб़ा рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЕрдз्рдпाрдп 6 - рд╢рд░ीрд░ рдХ्рд░िрдпा рд╡िрдЬ्рдЮाрди: рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХा рднुрд▓ा рд╣ुрдЖ рд╕्рддंрдн
рдо्рдпूрд░िрд╕े рдПрдХ рдРрд╕े рд╕рдд्рдп рдкрд░ рдЬोрд░ рджेрддे рд╣ैं рдЬिрд╕े рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЖрдд्рдо-рд╕рд╣ाрдпрддा рдоें рдирдЬрд░рдЕंрджाрдЬ рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै:
рдЖрдк рдПрдХ рдЕрдиिрдпрдоिрдд рд╢рд░ीрд░ рдХो рдЕрдкрдиे рд╡िрдЪाрд░ों рд╕े рдирд╣ीं рд╣рд░ा рд╕рдХрддे।
рдиींрдж
рдиींрдж рдХी рдХрдоी рд╕े рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрд╢ीрд▓рддा 60% рддрдХ рдмрдв़ рдЬाрддी рд╣ै।
рдЖрдк рдЕрдзिрдХ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓, рдХрдо рдзैрд░्рдпрд╡ाрди рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЪिंрддिрдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं।
рдкोрд╖рдг
рд░рдХ्рдд рд╢рд░्рдХрд░ा рдоें рдЕрдЪाрдирдХ рдЧिрд░ाрд╡рдЯ рдЪिंрддा рдХे рд▓рдХ्рд╖рдгों рд╕े рдоिрд▓рддी-рдЬुрд▓рддी рд╣ै।
рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ों рдХी рдХрдоी рдЕрд╡рд╕ाрдж рдХे рд▓рдХ्рд╖рдгों рд╕े рдоिрд▓рддी-рдЬुрд▓рддी рд╣ै।
рдЖंрджोрд▓рди
рд╡्рдпाрдпाрдо рд╕े рдПंрдбोрд░्рдлिрди рдиिрдХрд▓рддा рд╣ै, рдХोрд░्рдЯिрд╕ोрд▓ рдХा рд╕्рддрд░ рдХрдо рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд▓рдЪीрд▓ाрдкрди рдмрдв़рддा рд╣ै।
рд╕ाँрд╕ рд▓ेрдиे
рдзीрдоी рд╕ाँрд╕ рд▓ेрдиा рддंрдд्рд░िрдХा рддंрдд्рд░ рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХा рд╕ंрдХेрдд рджेрддा рд╣ै।
рддेрдЬ़ рд╕ाँрд╕ рд▓ेрдиा рдЦрддрд░े рдХा рд╕ंрдХेрдд рджेрддा рд╣ै।
рдоुрдж्рд░ा
рдЖрдкрдХी рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рднाрд╖ा рдЖрдкрдХे рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╕्рдеिрддि рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।
рдЭुрдХी рд╣ुрдИ рдоुрдж्рд░ा → рдЙрджाрд╕ी।
рдЦुрд▓ी рдоुрдж्рд░ा → рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕।
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рд╣рдоें рдпाрдж рджिрд▓ाрддा рд╣ै рдХि рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдиिрдкुрдгрддा рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдЖрдд्рдо-рджेрдЦрднाрд▓ рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 7 - рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдкैрдоाрдиा: рдирдХाрд░ाрдд्рдордХрддा рд╕े рдмाрд╣рд░ рдиिрдХрд▓рдиा
рдЕрдм्рд░ाрд╣рдо рд╣िрдХ्рд╕ рд╕े рдк्рд░ेрд░िрдд рд╣ोрдХрд░, рдо्рдпूрд░िрд╕े рдПрдХ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╕ीрдв़ी рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЖрдк рдиिрд░ाрд╢ा рд╕े рдЦुрд╢ी рдХी рдУрд░ рдЫрд▓ांрдЧ рдирд╣ीं рд▓рдЧा рд╕рдХрддे।
рд▓ेрдХिрди рдЖрдк рдпрд╣ां рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़ рд╕рдХрддे рд╣ैं :
- рдиिрд░ाрд╢ा → рдХ्рд░ोрдз
- рдХ्рд░ोрдз → рдХुंрдаा
- рд╣рддाрд╢ा → рдЖрд╢ा
- рдЖрд╢ा → рдЖрд╢ाрд╡ाрдж
- рдЖрд╢ाрд╡ाрдж → рдЖрдиंрдж
рдпрд╣ рдХैрд╕े рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै
рд╣рд░ рдХрджрдо рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рд╣ै।
рдорди рдзीрд░े-рдзीрд░े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ुрдзाрд░ рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै।
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдЧрддि рд╕िрдЦाрддा рд╣ै - рдПрдХ-рдПрдХ рдХрджрдо рдХрд░рдХे рдКрдкрд░ рдХी рдУрд░ рдмрдв़рдиे рдХी рдХрд▓ा।
рдЕрдз्рдпाрдп 8 - рдЕрдкрдиी рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╕्рдеिрддि рдХो рдмрджрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЙрдкрдХрд░рдг
рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЕрдз्рдпाрдп рд╣ै, рдЬो рдЙрдкрдпोрдЧी рдЙрдкрдХрд░рдгों рд╕े рднрд░рдкूрд░ рд╣ै।
1. рдбाрдпрд░ी рд▓िрдЦрдиा
рдоाрдирд╕िрдХ рдЙрд▓рдЭрди рдХो рджूрд░ рдХрд░ें।
рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░ें।
рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рддрдиाрд╡ рд╕े рдоुрдХ्рддि рдкाрдПं।
2. рдХृрддрдЬ्рдЮрддा рдХा рдЕрдн्рдпाрд╕
рдпрд╣ рдЕрднाрд╡ рд╕े рдк्рд░рдЪुрд░рддा рдХी рдУрд░ рдз्рдпाрди рдХेंрдж्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдпрд╣ рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдХो рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХрддा рдХे рд▓िрдП рдкुрдирд░्рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
3. рджृрд╢्рдпीрдХрд░рдг
рд╡ांрдЫिрдд рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рдХी рдУрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдЧрддि рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░рддा рд╣ै।
4. рдкुрд╖्рдЯि
рдмाрд░-рдмाрд░ рджोрд╣рд░ाрдиे рд╕े рд╕ीрдоिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдоाрди्рдпрддाрдУं рдХो рдкुрдиः рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
5. рд╕ांрд╕ рд▓ेрдиे рдХे рд╡्рдпाрдпाрдо
рдпрд╣ рддंрдд्рд░िрдХा рддंрдд्рд░ рдХो рддुрд░ंрдд рд╢ांрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
6. рд╕рдЪेрддрдирддा
рдпрд╣ рдз्рдпाрди рдХो рд╡рд░्рддрдоाрди рдХ्рд╖рдг рдкрд░ рдХेंрдж्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
7. рдкुрдирд░्рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХрд░рдиा
рдШрдЯрдиाрдУं рдХा рдЕрд░्рде рдмрджрд▓ рджेрддा рд╣ै।
8. рдЕрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рджूрд░ рдХрд░рдиा
рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдорди рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддा рд╣ै।
9. рд▓рдХ्рд╖्рдп рдиिрд░्рдзाрд░рдг
рдпрд╣ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рджिрд╢ा рдФрд░ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдЖрдд्рдо-рдиिрдпрдорди рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЙрдкрдХрд░рдг рдмॉрдХ्рд╕ рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 9 - рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдмोрдЭ рд╕े рдоुрдХ्рддि рдкाрдиा
рдо्рдпूрд░िрд╕े рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдЖрдЬ рд╣рдо рдЬो рдХрдИ рднाрд╡рдиाрдПं рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं, рд╡े рдЕрддीрдд рдХे рдЕрд╡рд╢ेрд╖ рд╣ैं।
рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдЕрд╡рд╢ेрд╖
рдкुрд░ाрдиे рдШाрд╡, рдЕрдирд╕ुрд▓рдЭे рд╕ंрдШрд░्рд╖, рджрдоिрдд рднाрд╡рдиाрдПं।
рд░िрд▓ीрдЬ़ рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдХрд░рдг
- рди рднेрдЬे рдЧрдП рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдиा
- рдХ्рд╖рдоा рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░рдеाрдПँ
- рдЕрддीрдд рдХी рдШрдЯрдиाрдУं рдХो рдирдИ рд╕рдордЭ рдХे рд╕ाрде рдкुрдиः рджेрдЦрдиा
- рдмाрд░-рдмाрд░ рджोрд╣рд░ाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдкैрдЯрд░्рди рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХрд░рдиा
- рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдЙрдд्рдк्рд░ेрд░рдХों рдХो рдкрд╣рдЪाрдирдиा
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╢ुрдж्рдзि рдХे рдмाрд░े рдоें рд╣ै - рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рд▓िрдП рдЬрдЧрд╣ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрддीрдд рдХो рд╕ाрдл рдХрд░рдиा।
рдЕрдз्рдпाрдп 10 - рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рд╕рд╢рдХ्рдд рдЬीрд╡рди рдХी рд░ूрдкрд░ेрдЦा рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиा
рдЕंрддिрдо рдЕрдз्рдпाрдп рдЙрдкрдЪाрд░ рд╕े рд╕ृрдЬрди рдХी рдУрд░ рдоुрдб़рддा рд╣ै।
рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╕्рдеिрд░рддा рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рдЖрджрддें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░ें
рджैрдиिрдХ рджिрдирдЪрд░्рдпा рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд▓рдЪीрд▓ेрдкрди рдХो рдЖрдХाрд░ рджेрддी рд╣ै।
рдЕрдкрдиे рдЖрд╕-рдкाрд╕ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╕ोрдЪ рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧों рдХो рд░рдЦें।
рдЖрдкрдХा рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдЙрддрдиा рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдЬिрддрдиा рдХि рдЖрдкрдХा рднौрддिрдХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг।
рдПрдХ рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдмрдиाрдПं
рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдЪीрдЬों рдХो рд╣рдЯाрдПँ, рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдХрд░ें, рд╕рд░рд▓ рдмрдиाрдПँ।
рд╕ाрд░्рдердХ рд▓рдХ्рд╖्рдп рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░ें
рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рднाрд╡рдиाрдУं рдХो рд╕्рдеिрд░ рдХрд░рддा рд╣ै।
рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдХा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░ें
рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рднी рдк्рд░рддिрджिрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
рд╕ोрдЪ-рд╕рдордЭрдХрд░ рдЬिрдПं
рдЬीрд╡рди рдкрд░ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдордд рдХрд░ो - рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдвाрд▓ो।
рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдиिрдкुрдгрддा рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЦाрдХा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ - рдЕрдкрдиे рдЖंрддрд░िрдХ рдЬрдЧрдд рдХे рд╕्рд╡ाрдоी рдмрдирдиा
рдо्рдпूрд░िрд╕ рдПрдХ рд╕рд╢рдХ्рдд рд╕ंрджेрд╢ рдХे рд╕ाрде рдЕрдкрдиी рдмाрдд рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं:
рдЖрдк рдЕрдкрдиे рд╕ाрде рдШрдЯिрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣рд░ рдЪीрдЬ рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे,
рд▓ेрдХिрди рдЖрдк рдпрд╣ рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдХि рдЖрдк рдЙрд╕рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХैрд╕े рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЙрд╕ рдкрд░ рдХैрд╕े рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рджेрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЙрд╕рд╕े рдХैрд╕े рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं।
рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдиिрдкुрдгрддा рдкूрд░्рдгрддा рдХे рдмाрд░े рдоें рдирд╣ीं рд╣ै।
рдпрд╣ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा, рд╕्рд╡ीрдХृрддि рдФрд░ рдиिрд░ंрддрд░ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╣ै।
рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ
рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें