ЁЯУЦ рдЕрд╡рд░ рдбॉрд▓рд░ рдпोрд░ рдк्рд░ॉрдм्рд▓рдо:рдЕрди рдЗрди्рд╕ाрдЗрдбрд░'рд╕् рд╡्рдпू рдСрдл рд╕ेрд╡рди рдЯрд░рдмुрд▓рди्рдЯ рдбेрдХेрдб рдСрдл рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рдлाрдЗрдиैрди्рд╕, рдПрдг्рдб рдж рд░ोрдб рдЕрд╣ेрдб - рдХेрдиेрде рд░ोрдЧॉрдл (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)

 рдХेрдиेрде рд░ोрдЧॉрдл рдХी рдкुрд╕्рддрдХ ' рд╣рдоाрд░ा рдбॉрд▓рд░, рдЖрдкрдХी рд╕рдорд╕्рдпा' рдорд╣рдЬ рдПрдХ рд╕ंрд╕्рдорд░рдг рдпा рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдХी рдХिрддाрдм рдирд╣ीं рд╣ै - рдпрд╣ рдпुрдж्рдзोрдд्рддрд░ рдХाрд▓ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЖрдЬ рддрдХ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡िрдд्рддीрдп рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХा рдПрдХ рд╡िрд╕्рддृрдд рдФрд░ рдЧрд╣рди рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рд╣ै। рдмрд╣ुрдд рдХрдо рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░िрдпों рдиे рд░ोрдЧॉрдл рдХी рддрд░рд╣ рдЗрддрдиे рд╕ाрд░े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоोрдб़ рджेрдЦे, рдЙрди्рд╣ें рдЖрдХाрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдЙрдирдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХिрдпा рд╣ै: рдм्рд░ेрдЯрди рд╡ुрдб्рд╕ рдХा рдкрддрди, рд╡ोрд▓्рдХрд░ рд╕ंрдХрдЯ, рд▓ैрдЯिрди рдЕрдоेрд░िрдХी рдЛрдг рд╕ंрдХрдЯ, рдПрд╢िрдпाрдИ рд╡िрдд्рддीрдп рд╕ंрдХрдЯ, рдЪीрди рдХा рдЙрджрдп, 2008 рдХा рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрдХрдЯ рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдоुрдж्рд░ा рдХ्рд░ांрддि।

рджрд╕ рдЕрдз्рдпाрдпों рдоें, рд░ोрдЧॉрдл рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╡ृрдд्рддांрдд рдХो рд╡्рдпाрдкрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓ाрдХрд░ рдПрдХ рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╡िрдЪाрд░ рдХो рд╕рдордЭाрддे рд╣ैं:
рдЕрдоेрд░िрдХी рдбॉрд▓рд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡िрдд्рддीрдп рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХी рд░ीрдв़ рд╣ै - рдФрд░ рдпрд╣ рд╕्рдеिрд░рддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ोрдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЦрддрд░рдиाрдХ рд░ूрдк рд╕े рдиाрдЬुрдХ рднी рд╣ै।

рдиीрдЪे рдЕрдз्рдпाрдпрд╡ाрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рд╕ाрд░ांрд╢ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЬो рдкुрд╕्рддрдХ рдХी рдмौрдж्рдзिрдХ рдЧрд╣рд░ाрдИ, рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╡्рдпाрдкрдХрддा рдФрд░ рдиीрддिрдЧрдд рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХрддा рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।

рдЕрдз्рдпाрдп 1 - рдм्рд░ेрдЯрди рд╡ुрдб्рд╕ рдпुрдЧ рдоें рдмрдЪрдкрди: рдбॉрд▓рд░ рдкрд░ рдиिрд░्рдоिрдд рджुрдиिрдпा

рд░ोрдЧॉрдл рдЕрдкрдиे рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЕрдиुрднрд╡ рд╕े рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рдоें рд╡े 1950 рдФрд░ 60 рдХे рджрд╢рдХ рдоें рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХрд░рддे рд╣ैं - рдпрд╣ рд╡рд╣ рджौрд░ рдеा рдЬो рдЖрд╢ाрд╡ाрдж, рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рдм्рд░ेрдЯрди рд╡ुрдб्рд╕ рдХी рд╢ांрдд рд▓ेрдХिрди рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рд╡ाрд╕्рддुрдХрд▓ा рд╕े рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдеा। рд╡े рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдХैрд╕े рдпुрдж्рдзोрдд्рддрд░ рджुрдиिрдпा рдХो рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░ рдЕрдоेрд░िрдХी рдбॉрд▓рд░ рдХे рдЗрд░्рдж-рдЧिрд░्рдж рдЧрдв़ा рдЧрдпा рдеा, рдЬिрд╕े 35 рдбॉрд▓рд░ рдк्рд░рддि рдФंрд╕ рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рд╕ोрдиे рд╕े рдЬोрдб़ा рдЧрдпा рдеा।

рд░ोрдЧॉрдл рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХिрдП рдЧрдП рдк्рд░рдоुрдЦ рддрдд्рд╡:

  • рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡ рдпुрдж्рдз рд╕े рдЙрднрд░рдиे рдкрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдкाрд╕ рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдеी।
  • рдпूрд░ोрдк рдФрд░ рдЬाрдкाрди рдкुрдирд░्рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░ рд░рд╣े рдеे, рдЬिрд╕рд╕े рдбॉрд▓рд░ рд╣ी рдПрдХрдоाрдд्рд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рдЖрдзाрд░ рдмрди рдЧрдпा рдеा।
  • рдм्рд░ेрдЯрди рд╡ुрдб्рд╕ рдХी рд╕ंрд╕्рдеाрдПं - рдЖрдИрдПрдордПрдл рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдмैंрдХ - рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡िрдд्рдд рдХो рд╕्рдеिрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмрдиाрдИ рдЧрдИ рдеीं।
  • рдкूंрдЬी рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд╡्рдпाрдкрдХ рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рдеे; рд╡िрдд्рддीрдп рдмाрдЬाрд░ рдЖрдЬ рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдХрд╣ीं рдХрдо рд╡ैрд╢्рд╡ीрдХृрдд рдеे।

рд░ोрдЧॉрдл рдЕрдкрдиी рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдпाрджों рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдПрдХ рдРрд╕ी рджुрдиिрдпा рдХो рдЪिрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬрд╣ां рдбॉрд▓рд░ рдХा рдк्рд░рднुрдд्рд╡ рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд▓рдЧрддा рдеा - рдлिрд░ рднी рдпрд╣ рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░ рдХी рдЧрдИ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдеा।

рдЕрдз्рдпाрдп 2 - рдиिрдХ्рд╕рди рдХा рдЭрдЯрдХा: рдЬрдм рдбॉрд▓рд░ рдиे рд╡िрд╢्рд╡ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рддोрдб़ рджिрдпा

1971 рдХे рдиिрдХ्рд╕рди рд╕ंрдХрдЯ - рд╕ोрдиे рдХी рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиीрдпрддा рдХा рдЕंрдд - рдХो рдПрдХ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЙрдерд▓-рдкुрдерд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд░ोрдЧॉрдл рдЙрди рджрдмाрд╡ों рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХрд░рддे рд╣ैं рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рд╕ोрдиे рдХी рд╡िрдиिрдордп рджрд░ рдХो рдЕрд╕्рдеिрд░ рдмрдиा рджिрдпा:

  • рд╡िрдпрддрдиाрдо рдпुрдж्рдз рдкрд░ рд╣ुрдП рдЦрд░्рдЪ рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рдоुрдж्рд░ाрд╕्рдлीрддि рдмрдв़ рд░рд╣ी рдеी।
  • рдпूрд░ोрдкीрдп рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдПं рдЙрдмрд░ рд░рд╣ी рдеीं рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХी рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा рдХो рдЪुрдиौрддी рджे рд░рд╣ी рдеीं।
  • рд╕рдЯ्рдЯेрдмाрдЬों рдХो рдЕрдоेрд░िрдХा рдХी рд╕ोрдиे рдХी рд╕्рдеिрд░ рдоुрдж्рд░ा рдХो рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдкрд░ рд╕ंрджेрд╣ рдеा।

рдЬрдм рдиिрдХ्рд╕рди рдиे рд╕ोрдиे рдХी рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиीрдпрддा рдХो рдиिрд▓ंрдмिрдд рдХिрдпा, рддो рджुрдиिрдпा рдПрдХ рдЕрдиिрд╢्рдЪिрдд рджौрд░ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ рдЧрдИ। рд░ोрдЧॉрдл рдЬोрд░ рджेрддे рд╣ैं:

  • рдм्рд░ेрдЯрди рд╡ुрдб्рд╕ рдХा рдЕंрдд рдпोрдЬрдиाрдмрдж्рдз рдирд╣ीं рдеा; рдпрд╣ рдЬрдмрд░рди рд╣ुрдЖ рдеा।
  • рд╡िрдиिрдордп рджрд░ों рдоें рдЕрд╕्рдеिрд░рддा рдХो рд╢ुрд░ू рдоें рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рдФрд░ рдЦрддрд░рдиाрдХ рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा।
  • рдбॉрд▓рд░ рдХा рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдЕрдоेрд░िрдХी рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдХे рдХाрд░рдг рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕рд▓िрдП рдмрдиा рд░рд╣ा рдХ्рдпोंрдХि рдХोрдИ рд╡िрдХрд▓्рдк рдоौрдЬूрдж рд╣ी рдирд╣ीं рдеा।

рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдПрдХ рдЖрд╡рд░्рддी рд╡िрд╖рдп рдХो рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рддा рд╣ै: рдЕрдоेрд░िрдХी рдиीрддि рдХे рд▓ाрдкрд░рд╡ाрд╣ рд╣ोрдиे рдкрд░ рднी рдбॉрд▓рд░ рдХा рдк्рд░рднुрдд्рд╡ рдмрдиा рд░рд╣рддा рд╣ै ।

рдЕрдз्рдпाрдп 3 - рд╡ोрд▓्рдХрд░ рдХ्рд░ांрддि: рдЖрдЬ рдХा рджрд░्рдж, рдХрд▓ рдХी рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдпрддा

рд░ोрдЧॉрдл рдиे 1980 рдХे рджрд╢рдХ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдкॉрд▓ рд╡ोрд▓्рдХрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдоुрдж्рд░ाрд╕्рдлीрддि рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЪрд▓ाрдП рдЧрдП рдпुрдж्рдз рдкрд░ рдХाрдлी рдз्рдпाрди рджिрдпा рд╣ै। рдоुрдж्рд░ाрд╕्рдлीрддि рдЬрдб़ рдЬрдоा рдЪुрдХी рдеी, рдЬिрд╕рд╕े рдбॉрд▓рд░ рдкрд░ рднрд░ोрд╕ा рдХрдо рд╣ो рд░рд╣ा рдеा рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдмाрдЬाрд░ рдЕрд╕्рдеिрд░ рд╣ो рд░рд╣े рдеे।

рд╡ोрд▓्рдХрд░ рдХे рдХाрд░्рдп:

  • рдм्рдпाрдЬ рджрд░ें рдмрдв़ाрдХрд░ рд▓рдЧрднрдЧ 20% рдХрд░ рджी рдЧрдИं।
  • рдЗрд╕рд╕े рдПрдХ рдЧंрднीрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдоंрджी рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ुрдИ।
  • рдоुрдж्рд░ाрд╕्рдлीрддि рдХी рдХрдорд░ рддोрдб़ рджी।

рд░ोрдЧॉрдл рдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рджрд░्рджрдиाрдХ рдШрдЯрдиा рдиे рдбॉрд▓рд░ рдоें рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХो рдмрд╣ाрд▓ рдХिрдпा। рдЗрд╕рдиे рд╡िрд╢्рд╡ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХेंрдж्рд░ीрдп рдмैंрдХिंрдЧ рдХो рднी рдирдпा рд░ूрдк рджिрдпा:

  • рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдХेंрдж्рд░ीрдп рдмैंрдХ рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рдк्рд░рдеा рдмрди рдЧрдП।
  • рдоुрдж्рд░ाрд╕्рдлीрддि рд▓рдХ्рд╖्рдпीрдХрд░рдг рдПрдХ рдиीрддिрдЧрдд рдвांрдЪे рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрднрд░ा।
  • рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдЕрдкрдиी рдоौрдж्рд░िрдХ рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдпрддा рдкुрдиः рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд▓ी।

рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдЬोрд░ рджेрддा рд╣ै рдХि рдбॉрд▓рд░ рдХी рдордЬрдмूрддी рдлेрдбрд░рд▓ рд░िрдЬрд░्рд╡ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рд╕े рдХैрд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ुрдИ рд╣ै ।

рдЕрдз्рдпाрдп 4 - рдЖрдИрдПрдордПрдл рдХे рднीрддрд░: рдЛрдг рд╕ंрдХрдЯ, рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рдбॉрд▓рд░ рдХा рдЬाрд▓

рдЖрдИрдПрдордПрдл рдоें рд░ोрдЧॉрдл рдХे рдмिрддाрдП рд╡рд░्рд╖ों рдиे рдЙрди्рд╣ें 1980 рдФрд░ 90 рдХे рджрд╢рдХ рдХे рдЖрд╡рд░्рддी рд╕ंрдХрдЯों рдХो рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рджेрдЦрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा:

  • рд▓ैрдЯिрди рдЕрдоेрд░िрдХी рдЛрдг рд╕ंрдХрдЯ
  • рдоेрдХ्рд╕िрдХो рдХा рдЯрдХीрд▓ा рд╕ंрдХрдЯ
  • рдПрд╢िрдпाрдИ рд╡िрдд्рддीрдп рд╕ंрдХрдЯ
  • рд░ूрд╕ рдХा 1998 рдХा ​​рдбिрдл़ॉрд▓्рдЯ

рд╡рд╣ рдЙрднрд░рддे рдмाрдЬाрд░ों рдХे "рдоूрд▓ рдкाрдк" рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХрд░рддे рд╣ैं:

  • рд╡े рдбॉрд▓рд░ рдоें рдЙрдзाрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдЙрдирдХी рдЕрдкрдиी рдоुрдж्рд░ाрдУं рдоें рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдпрддा рдХी рдХрдоी рд╣ै।
  • рдЬрдм рдбॉрд▓рд░ рдордЬрдмूрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рддो рдЙрди рдкрд░ рдХрд░्рдЬ рдХा рдмोрдЭ рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़ рдЬाрддा рд╣ै।
  • рдкूंрдЬी рдХा рдкрд▓ाрдпрди рдЧंрднीрд░ рдоंрджी рдХो рдЬрди्рдо рджेрддा рд╣ै।

рд░ोрдЧॉрдл рдиे рдЖрдИрдПрдордПрдл рдХी рднूрдоिрдХा рдХो рдЕрдЧ्рдиिрд╢ाрдордХ рдФрд░ рдмिрдЬрд▓ी рдХे рд╡ाрд╣рдХ рджोрдиों рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡рд░्рдгिрдд рдХिрдпा рд╣ै:

  • рдЖрдИрдПрдордПрдл рдХे рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдУं рдХो рд╕्рдеिрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдХрд╖्рдЯрджाрдпрдХ рд╕ुрдзाрд░ों рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рддे рд╣ैं।
  • рджेрд╢ рд╕ंрдк्рд░рднुрддा рдХे рд╣рдирди рд╕े рдиाрд░ाрдЬ рд╣ोрддे рд╣ैं।
  • рдЕрдоेрд░िрдХा рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े рдкрд░िрдгाрдоों рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЖрдИрдПрдордПрдл рдХे рд╕ंрд╕ाрдзрди рдФрд░ рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЙрд╕ рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддी рд╣ै।

рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рд╕рдмрд╕े рдЬीрд╡ंрдд рдЕрдз्рдпाрдпों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдХिрд╕्рд╕ों рдХो рд╕ंрд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХे рд╕ाрде рдоिрд╢्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд░ोрдЧॉрдл рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдХैрд╕े рдбॉрд▓рд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдЙрди рджेрд╢ों рдХे рд▓िрдП рдХрдордЬोрд░िрдпां рдкैрджा рдХрд░рддी рд╣ै рдЬो рдЗрд╕ рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ैं рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕े рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे ।

рдЕрдз्рдпाрдп 5 - рдЪीрди рдХा рдЙрджрдп: рдбॉрд▓рд░ рдХे рдк्рд░рднुрдд्рд╡ рдХे рд▓िрдП рдкрд╣рд▓ा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЪुрдиौрддीрдХрд░्рддा

рд░ोрдЧॉрдл 1980 рдХे рджрд╢рдХ рд╕े рдЪीрди рдХे рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдЙрджрдп рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡िрдд्рдд рдкрд░ рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рднाрд╡ों рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдк्рд░рдоुрдЦ рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдо:

  • рдЪीрди рджुрдиिрдпा рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдиिрд░्рдпाрддрдХ рдмрди рдЧрдпा।
  • рдЗрд╕рдиे рдЕрдоेрд░िрдХी рдЯ्рд░ेрдЬрд░ी рдк्рд░рддिрднूрддिрдпों рдоें рдЦрд░рдмों рдбॉрд▓рд░ рдЬрдоा рдХिрдП।
  • рдЗрд╕рдХी рдоुрдж्рд░ा, рд░ेрдирдоिрдирдмी, рдкрд░ рдЕрднी рднी рдХрдб़ा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд╣ै।

рд░ोрдЧॉрдл рдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рдЪीрди рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे рдПрдХ "рд╡िрдд्рддीрдп рд╕рд╣рдЬीрд╡рди" рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХिрдпा рд╣ै:

  • рдЪीрди рд╡рд╕्рддुрдУं рдХा рдиिрд░्рдпाрдд рдХрд░рддा рд╣ै; рдЕрдоेрд░िрдХा рдбॉрд▓рд░ рдХा рдиिрд░्рдпाрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рдЪीрди рдиिрд░्рдпाрдд рдк्рд░рддिрд╕्рдкрд░्рдзा рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрднोрдЧ рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рдЕрдоेрд░िрдХा рд▓рдЧाрддाрд░ рдШाрдЯे рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рд╡िрдд्рддрдкोрд╖рдг рд╡िрджेрд╢ी рдмрдЪрдд рд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рд╡рд╣ рдпрд╣ рднी рдмрддाрддे рд╣ैं рдХि рдЪीрди рдЕрднी рддрдХ рдбॉрд▓рд░ рдХो рдЙрд╕рдХे рд╕्рдеाрди рд╕े рдХ्рдпों рдирд╣ीं рд╣рдЯा рд╕рдХा рд╣ै:

  • рдкूंрдЬी рдиिрдпंрдд्рд░рдг рднрд░ोрд╕े рдХो рд╕ीрдоिрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рдХाрдиूрдиी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдХा рдЕрднाрд╡ рд╣ै।
  • рдиिрд╡ेрд╢рдХ рдЕрдоेрд░िрдХी рдмाрдЬाрд░ों рдХी рддрд░рд▓рддा рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджेрддे рд╣ैं।

рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдЪीрди рдХो рдПрдХ рдЙрднрд░рддी рд╣ुрдИ рд╢рдХ्рддि рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै - рд▓ेрдХिрди рдбॉрд▓рд░ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рддैрдпाрд░ рд╡िрдХрд▓्рдк рдХे рд░ूрдк рдоें рдирд╣ीं।

рдЕрдз्рдпाрдп 6 - 2008 рдХा рд╕ंрдХрдЯ: рдЬрдм рджुрдиिрдпा рдбॉрд▓рд░ рдХी рдУрд░ рд▓ौрдЯी

рд░ोрдЧॉрдл рдиे 2008 рдХे рд╕ंрдХрдЯ рдХा рдкुрдирд░ाрд╡рд▓ोрдХрди рдХिрдпा, рдЬिрд╕рдХा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдкुрд╕्рддрдХ ' рджिрд╕ рдЯाрдЗрдо рдЗрдЬ़ рдбिрдлрд░ेंрдЯ' рдоें рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХिрдпा рдеा । рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕ рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХिрдпा:

  • рдЗрд╕ рд╕ंрдХрдЯ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдЕрдоेрд░िрдХा рдоें рд╣ुрдИ рдеी।
  • рдлिрд░ рднी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдиिрд╡ेрд╢рдХ рдбॉрд▓рд░ рд╕े рджूрд░ рднाрдЧрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЙрд╕рдХी рдУрд░ рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рд╣ुрдП।

рдХ्рдпों?

  • рдЕрдоेрд░िрдХी рдЯ्рд░ेрдЬрд░ी рдмाрдЬाрд░ рд╕рдмрд╕े рдЧрд╣рд░े рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рддрд░рд▓ рд╣ैं।
  • рдлेрдбрд░рд▓ рд░िрдЬрд░्рд╡ рдиे рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХी।
  • рдХोрдИ рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╕ंрдкрдд्рддि рдоौрдЬूрдж рдирд╣ीं рдеी।

рд░ोрдЧॉрдл рдмрддाрддे рд╣ैं:

  • рд▓ेрд╣рдорди рдм्рд░рджрд░्рд╕ рдХा рдкрддрди।
  • рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдХ्рд░ेрдбिрдЯ рдмाрдЬाрд░ों рдХा рдардк्рдк рд╣ो рдЬाрдиा।
  • рд╕рдорди्рд╡िрдд рдХेंрдж्рд░ीрдп рдмैंрдХ рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк।
  • рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЬो рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рд╣ुрдИ।

рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдкुрд╕्рддрдХ рдХे рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ рдХो рдкुрд╖्рдЯ рдХрд░рддा рд╣ै: рдбॉрд▓рд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕ंрдХрдЯों рдХा рдХाрд░рдг рдФрд░ рд╕рдоाрдзाрди рджोрдиों рд╣ै ।

рдЕрдз्рдпाрдп 7 - рд╕ंрдХрдЯोрдд्рддрд░ рджрд╢рдХ: рдХ्рдпूрдИ, рдХрдо рдм्рдпाрдЬ рджрд░ें рдФрд░ рдирдИ рдЕрд╕्рдеिрд░рддाрдПँ

2008 рдХे рдмाрдж рдХा рджрд╢рдХ рдЗрди рдмाрддों рд╕े рдкрд░िрднाрд╖िрдд рд╣ुрдЖ:

  • рдоाрдд्рд░ाрдд्рдордХ рд╕рд╣рдЬрддा (рдХ्рдпूрдИ)
  • рд╢ूрди्рдп рдпा рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдм्рдпाрдЬ рджрд░ें
  • рдХेंрдж्рд░ीрдп рдмैंрдХों рдХी рд╡िрд╢ाрд▓ рдмैрд▓ेंрд╕ рд╢ीрдЯ
  • рд╕ंрдкрдд्рддि рдХी рдХीрдорддों рдоें рднाрд░ी рдЙрдЫाрд▓
  • рдмрдв़рддी рдЕрд╕рдоाрдирддा

рд░ोрдЧॉрдл рдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि QE рдиे рдоंрджी рдХो рд░ोрдХрдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХाрд░्рдп рднी рдХिрдП:

  • рд╡िрдХृрдд рд╡िрдд्рддीрдп рдмाрдЬाрд░।
  • рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЬोрдЦिрдо рд▓ेрдиे рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХिрдпा।
  • рдЙрднрд░рддे рдмाрдЬाрд░ों рдоें рдирдИ рдХрдордЬोрд░िрдпां рдкैрджा рд╣ो рдЧрдИं।
  • рдЗрд╕рдиे рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд▓ोрдХрд▓ुрднाрд╡рдирд╡ाрдж рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджिрдпा।

рд╡рд╣ рдЙрди्рдирдд рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдУं рдоें рд╕ंрд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рд╕ुрдзाрд░ों рдХी рдзीрдоी рдЧрддि рдХी рднी рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдоौрдж्рд░िрдХ рдиीрддि рдХो рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рднाрд░ рдЙрдаाрдиा рдкрдб़рддा рд╣ै।

рдЕрдз्рдпाрдп 8 - рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдоुрдж्рд░ा: рд╡ाрджे, рдк्рд░рдЪाрд░ рдФрд░ рднू-рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджांрд╡

рд░ोрдЧॉрдл рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдоुрдж्рд░ा рдХ्рд░ांрддि рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░рддे рд╣ैं:

  • рдХ्рд░िрдк्рдЯोрдХрд░ेंрд╕ी
  • рд╕्рдЯेрдмрд▓рдХॉрдЗрди्рд╕
  • рдХेंрдж्рд░ीрдп рдмैंрдХ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдоुрдж्рд░ाрдПं (рд╕ीрдмीрдбीрд╕ी)
  • рдлिрдирдЯेрдХ рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо

рдЙрдирдХे рд╡िрдЪाрд░:

  • рдХ्рд░िрдк्рдЯोрдХрд░ेंрд╕ी рд╕рдЯ्рдЯा рд▓рдЧाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ंрдкрдд्рддिрдпां рд╣ैं, рдоुрдж्рд░ाрдПं рдирд╣ीं।
  • рд╕्рдЯेрдмрд▓рдХॉрдЗрди рдк्рд░рдгाрд▓ीрдЧрдд рд░ूрдк рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рд╡िрдиिрдпрдорди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрдЧी।
  • рд╕ीрдмीрдбीрд╕ी рднुрдЧрддाрди рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХो рдирдпा рд░ूрдк рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд╡े рдЬрд▓्рдж рд╣ी рдбॉрд▓рд░ рдХो рдЙрд╕рдХे рд╕्рдеाрди рд╕े рдирд╣ीं рд╣рдЯा рдкाрдПंрдЧे।
  • рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдоुрдж्рд░ा рд╕े рдХाрд░्рдпрдХुрд╢рд▓рддा рдмрдв़ рд╕рдХрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рд╕े рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдиिрдЧрд░ाрдиी рднी рдмрдв़ рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдЙрдирдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рд╕े рдбॉрд▓рд░ рдХा рдоूрд▓्рдп рдирд╣ीं рдкрд▓рдЯ рд╕рдХрддा - рднू-рд░ाрдЬрдиीрддि рдФрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЕрдзिрдХ рдоाрдпрдиे рд░рдЦрддे рд╣ैं।

рдЕрдз्рдпाрдп 9 - рднू-рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдбॉрд▓рд░

рд░ोрдЧॉрдл рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рднू-рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд▓ाрдн рдЙрдаाрдиे рдХे рд▓िрдП рдбॉрд▓рд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХैрд╕े рдХрд░рддा рд╣ै:

  • рдк्рд░рддिрдмंрдз
  • SWIFT рдПрдХ्рд╕ेрд╕ рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг
  • рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдмैंрдХों рдкрд░ рдк्рд░рднाрд╡
  • рдЯ्рд░ेрдЬрд░ी рдмाрдЬाрд░ рдХा рдк्рд░рднुрдд्рд╡

рд╡рд╣ рдЪेрддाрд╡рдиी рджेрддा рд╣ै рдХि:

  • рдк्рд░рддिрдмंрдзों рдХा рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рджेрд╢ों рдХो рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рдЙрдкाрдпों рдХी рддрд▓ाрд╢ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдордЬрдмूрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै।
  • рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡िрдд्рддीрдп рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХा рд╡िрдЦंрдбрди рд╕ंрднрд╡ рд╣ै।
  • рдмрд╣ुрдз्рд░ुрд╡ीрдп рдоुрдж्рд░ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╡ाрд▓ी рджुрдиिрдпा рдЕрдзिрдХ рдЕрд╕्рдеिрд░ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдпрд╣ рдЕрдз्рдпाрдп рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдФрд░ рднू-рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рдоिрд▓ाрдХрд░ рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдХि рд╡िрдд्рддीрдп рд╢рдХ्рддि рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд░рдгрдиीрддि рдХो рдЖрдХाрд░ рджेрддी рд╣ै।

рдЕрдз्рдпाрдп 10 - рдЖрдЧे рдХा рд░ाрд╕्рддा: рдПрдХ рдиाрдЬुрдХ рдЖрдзिрдкрдд्рдп

рд░ोрдЧॉрдл рднрд╡िрд╖्рдп рдХा рдПрдХ рдЧंрднीрд░ рдЖрдХрд▓рди рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЕрдкрдиी рдмाрдд рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं।

рдЙрдирдХी рднрд╡िрд╖्рдпрд╡ाрдгिрдпाँ:

  • рдЕрдЧрд▓े рдХрдо рд╕े рдХрдо рдПрдХ рджрд╢рдХ рддрдХ рдбॉрд▓рд░ рдХा рджрдмрджрдмा рдмрдиा рд░рд╣ेрдЧा।
  • рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд░ाрдЬрдХोрд╖ीрдп рдШाрдЯे рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдз्рд░ुрд╡ीрдХрд░рдг рд╕े рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдЬोрдЦिрдо рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддे рд╣ैं।
  • рдЪीрди рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдмрдв़ेрдЧा рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рдбॉрд▓рд░ рдХो рдк्рд░рддिрд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╕्рдеाрдЧрдд рдЖрдзाрд░ рдХा рдЕрднाрд╡ рд╣ै।
  • рдмрд╣ुрдз्рд░ुрд╡ीрдп рдоुрдж्рд░ा рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╡ाрд▓ी рджुрдиिрдпा рд╕ंрднрд╡ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдЕрд╕्рдеिрд░ рд╣ोрдЧी।
  • рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕рд╣рдпोрдЧ рдПрдХ рдЦрддрд░рдиाрдХ рдоोрдб़ рдкрд░ рдХрдордЬोрд░ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।

рд░ोрдЧॉрдл рдХा рдЕंрддिрдо рд╕ंрджेрд╢ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै:
рджुрдиिрдпा рдбॉрд▓рд░ рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд╣ै - рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдиाрдЬुрдХ рд╣ै, рдФрд░ рдЖрдд्рдорд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╣ै।

рд╕рдоाрдкрди рдЪिंрддрди

'рд╣рдоाрд░ा рдбॉрд▓рд░, рдЖрдкрдХी рд╕рдорд╕्рдпा' рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡िрдд्рдд рдХा рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдФрд░ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рд╡ृрдд्рддांрдд рд╣ै, рдЬिрд╕े рдПрдХ рдРрд╕े рд╡्рдпрдХ्рддि рдиे рд▓िрдЦा рд╣ै рдЬिрд╕рдиे рдЗрд╕рдХे рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХ्рд╖рдгों рдХो рдЬिрдпा рд╣ै। рд░ोрдЧॉрдл рдХी рдЕрдз्рдпाрдп-рд╡ाрд░ рдпाрдд्рд░ा рдбॉрд▓рд░ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдПрдХ рдРрд╕ी рджुрдиिрдпा рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рддी рд╣ै - рдПрдХ рдРрд╕ी рджुрдиिрдпा рдЬो рдЗрд╕рдХी рд╕्рдеिрд░рддा рд╕े рд▓ाрднाрди्рд╡िрдд рд╣ोрддी рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХे рдЕрд╕ंрддुрд▓рди рд╕े рдкीрдб़िрдд рднी рд╣ोрддी рд╣ै।

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

ЁЯУЦ рдж рд▓ाрдЗрдЯ рдЗрдЯрд░्рд╕: рд╣ाрдЙ рдж рдЕрдирд╕ीрди рд╡рд░्рд▓्рдб рдСрдл рдк्рд▓ांрдЯ рдЗрди्рдЯेрд▓िрдЬрди्рд╕ рдСрдлрд░рд╕् рдЕ рди्рдпू рдЕрди्рдбрд░्рд╕्рдЯैрди्рдбिंрдЧ рдСрдл рд▓ाрдЗрдл рдСрди рдЕрд░्рде - рдЬ़ोрдИ рд╢्рд▓ैंрдЧрд░ (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)

ЁЯУЦ рд╕рдо рдкीрдкрд▓ рдиीрдб рдХिрд▓िंрдЧ: рдП рдоेрдоोрдЗрд░ рдСрдл рдорд░्рдбрд░ рдЗрди рдоाрдЗ рдХрди्рдЯ्рд░ी - рдкेрдЯ्рд░ीрд╕िрдпा рдЗрд╡ेंрдЬेрд▓िрд╕्рдЯा (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)

ЁЯУЦ рд╡्рд╣ाрдИ рдирдеिंрдЧ рд╡рд░्рдХ्рд╕: рд╣ू рдХिрд▓्рдб рдк्рд░ोрдЧ्рд░ेрд╕ рдПंрдб рд╣ाрдЙ рдЯू рдм्рд░िंрдЧ рдЗрдЯ рдмैрдХ - рдоाрд░्рдХ рдЬे. рдбंрдХेрд▓рдоैрди (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)