ЁЯУЦ рд╡्рд╣ेрд░ेрд╡ेрд░ рдпू рдЧो, рджेрд░ рдпू рдЖрд░ : рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рдоैрдбिрдЯेрд╢рди рдЗрди рдПрд╡рд░ीрдбे рд▓ाрдЗрдл - рдЬॉрди рдХрдмाрдЯ-рдЬ़िрди (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)

 

рдЖрдк рдЬрд╣ां рднी рдЬाрддे рд╣ैं, рд╡рд╣ीं рд╣ोрддे рд╣ैं: рдЬॉрди рдХрдмाрдЯ-рдЬ़िрди рдХे рд╕ाрде рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рдХी рдЧрд╣рди рдЦोрдЬ

рдРрд╕ी рджुрдиिрдпा рдоें рдЬрд╣ाँ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдРрд╕ा рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд╣рдоाрд░ी рдкрд╣ुँрдЪ рд╕े рдмाрд╣рд░ рд╣ै, рдЬॉрди рдХрдмाрдЯ-рдЬ़िрди рдХी рдкुрд╕्рддрдХ  рдЬрд╣ाँ рднी рддुрдо рдЬाрдУ, рд╡рд╣ाँ рддुрдо рд╣ो  рдПрдХ рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рд▓ेрдХिрди рд╕ौрдо्рдп рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдкेрд╢ рдХрд░рддी рд╣ै: рдзीрдоा рд╣ो рдЬाрдУ, рдз्рдпाрди рджो, рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдШрд░ рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдУ। 1994 рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдк्рд░рдХाрд╢िрдд, рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рдЖंрджोрд▓рди рдоें рдПрдХ рдЖрдзाрд░рднूрдд рдкाрда рдмрди рдЧрдИ рд╣ै, рдЬिрд╕рдиे рд▓ाрдЦों рд▓ोрдЧों рдХो рд╡рд░्рддрдоाрди-рдХ्рд╖рдг рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХी рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирдХाрд░ी рд╢рдХ्рддि рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХिрдпा рд╣ै।

рдпрд╣ рдм्рд▓ॉрдЧ рдкोрд╕्рдЯ рдкुрд╕्рддрдХ рдХे рдоूрд▓ рд╡िрдЪाрд░ों, рд╕ंрд░рдЪрдиा рдФрд░ рд╕्рдеाрдпी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХрддा рдкрд░ рдЧрд╣рди рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै - рдпрд╣ рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рдХे рдмाрд░े рдоें рди рдХेрд╡рд▓ рдкрдв़рдиे, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕े рдЬीрдиे рдХा рдиिрдоंрдд्рд░рдг рднी рд╣ै।


рд▓ेрдЦрдХ рдХे рдмाрд░े рдоें: рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ, рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдФрд░ рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рдкाрдпрдиिрдпрд░

рдЬॉрди рдХрдмाрдЯ-рдЬ़िрди рдоेрдбिрд╕िрди рдХे рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд्рдд рдк्рд░ोрдлेрд╕рд░ рд╣ैं рдФрд░ рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдСрдл़ рдоैрд╕ाрдЪुрд╕ेрдЯ्рд╕ рдоेрдбिрдХрд▓ рд╕्рдХूрд▓ рдоें рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕-рдмेрд╕्рдб рд╕्рдЯ्рд░ेрд╕ рд░िрдбрдХ्рд╢рди (MBSR) рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рд╣ैं। MIT рд╕े рдЖрдгрд╡िрдХ рдЬीрд╡ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рдкीрдПрдЪрдбी рдФрд░ рджрд╢рдХों рдХे рдз्рдпाрди рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХे рд╕ाрде, рдХрдмाрдЯ-рдЬ़िрди рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдЪिंрддрдирд╢ीрд▓ рдЬ्рдЮाрди рдХी рджुрдиिрдпा рдХो рдЬोрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╕्рдеिрддि рдоें рд╣ैं।

рдЙрдирдХे рдХाрдо рдиे рдоुрдЦ्рдпрдзाрд░ा рдХी рдЪिрдХिрдд्рд╕ा, рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди, рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдХॉрд░्рдкोрд░ेрдЯ рдЬीрд╡рди рдоें рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рд▓ाрдиे рдоें рдорджрдж рдХी рд╣ै।  рдЬрд╣ाँ рднी рддुрдо рдЬाрдУ, рд╡рд╣ाँ рддुрдо рд╣ो  рдЙрдирдХी рд╢िрдХ्рд╖ाрдУं рдХो рдЫोрдЯे, рдХाрд╡्рдпाрдд्рдордХ рдк्рд░рддिрдмिंрдмों рдХी рдПрдХ рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдоें рдкिрд░ोрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЬो рдХिрд╕ी рдХे рд▓िрдП рднी рд╕ुрд▓рдн рд╣ैं - рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдпा рдЕрдиुрднрд╡ рдХे рд╕्рддрд░ рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рдХिрдП рдмिрдиा।


рдкुрд╕्рддрдХ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा: рд╡िрдЪाрд░рд╢ीрд▓ рдХ्рд╖рдгों рдХा рдоोрдЬ़ेрдХ

рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рд╕्рд╡-рд╕рд╣ाрдпрддा рдкुрд╕्рддрдХों рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд,  рдЬрд╣ाँ рднी рдЖрдк рдЬाрддे рд╣ैं, рд╡рд╣ाँ рдЖрдк рд╣ैं,  рд░ैрдЦिрдХ рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ 80 рд╕े рдЕрдзिрдХ рдЫोрдЯे рдЕрдз्рдпाрдпों рд╕े рдмрдиा рд╣ै - рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдПрдХ рд╡िрд╖рдп, рдЕрдн्рдпाрд╕ рдпा рдЕंрддрд░्рджृрд╖्рдЯि рдкрд░ рдПрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдз्рдпाрди рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░ाрд░ूрдк рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдХो рд╣ी рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै: рдкрд▓-рдкрд▓, рдЧैрд░-рд░ैрдЦिрдХ рдФрд░ рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд।

рдЖрдк рдкुрд╕्рддрдХ рдХो рд╢ुрд░ू рд╕े рдЕंрдд рддрдХ рдкрдв़ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдпा рдЗрд╕े рдмेрддрд░рддीрдм рдвंрдЧ рд╕े рдЦोрд▓рдХрд░ рдХुрдЫ рдЕрд░्рдердкूрд░्рдг рдкा рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЕрдз्рдпाрдп рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХा рдж्рд╡ाрд░ рд╣ै।


рдоुрдЦ्рдп рд╡िрд╖рдп рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ाрдПँ

1. рд╡рд░्рддрдоाрди рдХ्рд╖рдг рд╣ी рд╣рдоाрд░े рдкाрд╕ рд╣ै

рдХрдмाрдд-рдЬ़िрди рд╣рдоें рдпाрдж рджिрд▓ाрддे рд╣ैं рдХि рдЬीрд╡рди рдХेрд╡рд▓ рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рд╣ी рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЕрддीрдд рд╕्рдоृрддि рд╣ै, рднрд╡िрд╖्рдп рдХрд▓्рдкрдиा рд╣ै। рдлिрд░ рднी рд╣рдордоें рд╕े рдЬ़्рдпाрджाрддрд░ рд▓ोрдЧ рдЕрдкрдиे рджिрдоाрдЧ рдоें рдЬीрддे рд╣ैं - рдкुрд░ाрдиी рдХрд╣ाрдиिрдпाँ рджोрд╣рд░ाрддे рд╣ैं рдпा рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рдкрд░िрджृрд╢्рдпों рдХा рдкूрд░्рд╡ाрдн्рдпाрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं। рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рдмाрд░-рдмाрд░ рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рд▓ौрдЯрдиे рдХा рдЕрдн्рдпाрд╕ рд╣ै।

"рдЖрдк рд▓рд╣рд░ों рдХो рд░ोрдХ рдирд╣ीं рд╕рдХрддे, рд▓ेрдХिрди рдЖрдк рд╕рд░्рдлिंрдЧ рдХрд░рдиा рд╕ीрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।"

рдпрд╣ рдЙрдж्рдзрд░рдг рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рдХे рдорд░्рдо рдХो рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддा рд╣ै: рд╣рдо рдЬीрд╡рди рдХी рдЪुрдиौрддिрдпों рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे, рд▓ेрдХिрди рд╣рдо рдЙрдирд╕े рдЕрдкрдиे рд╕ंрдмंрдз рдХो рдмрджрд▓ рд╕рдХрддे рд╣ैं।


2. рдЖрдк рдЬрд╣ां рднी рдЬाрддे рд╣ैं, рдЖрдк рд╡рд╣ीं рд╣ोрддे рд╣ैं

рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╣ी рдЕрдкрдиे рдЖрдк рдоें рдПрдХ рдЧрд╣рди рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ै। рд╣рдо рдЕрдХ्рд╕рд░ рдоाрдирддे рд╣ैं рдХि рдЦुрд╢ी рдХрд╣ीं рдФрд░ рд╣ै - рдПрдХ рдирдИ рдиौрдХрд░ी рдоें, рдПрдХ рдЕрд▓рдЧ рд░िрд╢्рддे рдоें, рдЦुрдж рдХे рдмेрд╣рддрд░ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдоें। рд▓ेрдХिрди рд╣рдо рдЬрд╣ाँ рднी рдЬाрддे рд╣ैं, рд╣рдо рдЕрдкрдиे рджिрдоाрдЧ, рдЕрдкрдиी рдЖрджрддें, рдЕрдкрдиी рдЕрдирд╕ुрд▓рдЭी рднाрд╡рдиाрдПँ рд╕ाрде рд▓ेрдХрд░ рдЬाрддे рд╣ैं। рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рд╣рдоें рджौрдб़рдиा рдмंрдж рдХрд░рдиे рдФрд░ рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।

рдпрд╣ рдЕंрддрд░्рджृрд╖्рдЯि рдЧंрднीрд░ рдФрд░ рд╕рд╢рдХ्рдд рджोрдиों рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдХि рд╢ांрддि "рдмाрд╣рд░" рдирд╣ीं рд╣ै - рдпрд╣ рдпрд╣ाँ рдФрд░ рдЕрднी рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै, рдЕрдЧрд░ рд╣рдо рдз्рдпाрди рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рд╣ैं।


3. рди рдХрд░рдиे рдХी рдХрд▓ा

рдЙрдд्рдкाрджрдХрддा рд╕े рдЧ्рд░рд╕्рдд рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें, "рдХुрдЫ рди рдХрд░рдиे" рдХा рд╡िрдЪाрд░ рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ी рд▓рдЧ рд╕рдХрддा рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдХрдмाрдд-рдЬ़िрди рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдЬ़ोрд░ рджेрддे рд╣ैं рдХि рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ाрд╕िрд▓ рдХрд░рдиा рдпा рдаीрдХ рдХрд░рдиा рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рд╣ोрдиा। рдХुрдЫ рди рдХрд░рдиा рдЖрд▓рд╕्рдп рдирд╣ीं рд╣ै - рдпрд╣ рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХा рдПрдХ рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рдХाрд░्рдп рд╣ै।

рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рдпрд╣ рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рд╣рдо рджुрдиिрдпा рдоें рдХाрдо рдХрд░рдиा рдмंрдж рдХрд░ рджें। рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдХि рд╣рдо рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдФрд░ рдордЬрдмूрд░ी рдХे рдмрдЬाрдп рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा рдФрд░ рд╕्рдеिрд░рддा рдХे рд╕ाрде рдХाрдо рдХрд░ें।


4. рдЕрдиौрдкрдЪाрд░िрдХ рдЕрдн्рдпाрд╕: рд░ोрдЬ़рдорд░्рд░ा рдХी рдЬ़िंрджрдЧी рдоें рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕

рдкुрд╕्рддрдХ рдХा рд╕рдмрд╕े рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рд╕ंрджेрд╢ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ोрддी рд╣ै। рдЖрдкрдХो рдХिрд╕ी рдорда рдоें рдЬाрдиे рдпा рдШंрдЯों рдоौрди рдмैрдардиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं рд╣ै। рдЖрдк рдиिрдо्рди рд╕рдордп рдоें рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं:

  • рдмрд░्рддрди рдзोрдиा
  • рдпाрддाрдпाрдд рдоें рд╡ाрд╣рди рдЪрд▓ाрдиा
  • рдПрдХ рдоिрдд्рд░ рдХी рдмाрдд рд╕ुрдирдиा
  • рджुрдХाрди рдХी рдУрд░ рдкैрджрд▓ рдЪрд▓рддे рд╣ुрдП

рдпे рд╕ाрдзाрд░рдг рдХ्рд╖рдг рддрдм рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдмрди рдЬाрддे рд╣ैं рдЬрдм рд╣рдо рдЙрдирдХा рдкूрд░े рдз्рдпाрди рд╕े рд╕ाрдордиा рдХрд░рддे рд╣ैं।


5. рдЬाрдиे рджेрдиा рдФрд░ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиा

рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рдХा рдорддрд▓рдм рдорди рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиा рдирд╣ीं рд╣ै - рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдЗрд╕े рджрдпाрд▓ुрддा рд╕े рджेрдЦрдиा। рдХрдмाрдд-рдЬ़िрди рд╣рдоें рдиिрд░्рдгрдп, рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдПँ рдФрд░ рдЪीрдЬ़ों рдХो рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрдиे рдХी рдЬ़рд░ूрд░рдд рдХो рдЫोрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдпрддा рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рджेрдЦрдиा рдФрд░ рд╕рдордЭрджाрд░ी рд╕े рдЬрд╡ाрдм рджेрдиा।

рдЬाрдиे рджेрдиा рдПрдХ рдмाрд░ рдХी рдШрдЯрдиा рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ों, рднाрд╡рдиाрдУं, рдкрд╣рдЪाрдиों рдФрд░ рдкрд░िрдгाрдоों рдкрд░ рдЕрдкрдиी рдкрдХрдб़ рдХो рдирд░рдо рдХрд░рдиे рдХा рдПрдХ рд╕рддрдд рдЕрдн्рдпाрд╕ рд╣ै।


6. рдзैрд░्рдп, рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдорди

рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рдХрдИ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдгों рдХा рд╡рд░्рдгрди рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЬो рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рддे рд╣ैं:

  • рдзैрд░्рдп: рдЪीрдЬों рдХो рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдкрд░ рдШрдЯिрдд рд╣ोрдиे рджेрдиा।
  • рднрд░ोрд╕ा: рдЕрдкрдиे рдЖंрддрд░िрдХ рдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдкрд░।
  • рд╢ुрд░ुрдЖрддी рдорди: рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХ्рд╖рдг рдХो рдРрд╕े рджेрдЦрдиा рдоाрдиो рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рджेрдЦ рд░рд╣े рд╣ों।

рдпे рдЧुрдг рд╣рдоें рдХрдаिрдиाрдИ рдХे рд╕рдордп рднी рдЦुрд▓े, рдЬिрдЬ्рдЮाрд╕ु рдФрд░ рджрдпाрд▓ु рдмрдиे рд░рд╣рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддे рд╣ैं।


рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рдЕрднी рднी рдХ्рдпों рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै

рдЕрдкрдиे рдк्рд░рдХाрд╢рди рдХे рддीрди рджрд╢рдХ рдмाрдж рднी,  рдЬрд╣ाँ рднी рддुрдо рдЬाрдУ, рд╡рд╣ाँ рддुрдо рд╣ो, рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ  рдЕрдд्рдпंрдд рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╡िрдХрд░्рд╖рдг, рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдЪिंрддा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдЦंрдбрди рдХे рдпुрдЧ рдоें, рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдоें рд╡ाрдкрд╕ рд▓ौрдЯрдиे рдХा рдЖрд╣्рд╡ाрди рдкрд╣рд▓े рд╕े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।

рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рдд्рд╡рд░िрдд рд╕рдоाрдзाрди рдпा рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХ рдмाрдИрдкाрд╕ рдХी рдкेрд╢рдХрд╢ рдирд╣ीं рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрд╣ рдХुрдЫ рдЕрдзिрдХ рд╕्рдеाрдпी рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै: рдЬीрд╡рди рдХो рдЙрд╕рдХे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд░ूрдк рдоें, рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा, рд╕ाрд╣рд╕ рдФрд░ рджेрдЦрднाрд▓ рдХे рд╕ाрде рдЬीрдиे рдХा рддрд░ीрдХा।


рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧ: рдЕрдкрдиा рд╕्рд╡рдпं рдХा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХैрд╕े рд╢ुрд░ू рдХрд░ें

рдпрджि рдЖрдк рдЕрдкрдиी рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рдпाрдд्рд░ा рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдпा рдЙрд╕े рдЧрд╣рд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рд╣ैं, рддो рдпрд╣ां рдкुрд╕्рддрдХ рд╕े рд▓िрдП рдЧрдП рдХुрдЫ рд╕рд░рд▓ рдЕрдн्рдпाрд╕ рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं:

1. рдПрдХ рдоिрдирдЯ рдХी рд╕ांрд╕

рдПрдХ рдоिрдирдЯ рдХे рд▓िрдП рд╕िрд░्рдл़ рдЕрдкрдиी рд╕ांрд╕ рдкрд░ рдз्рдпाрди рдХेंрдж्рд░िрдд рдХрд░ें। рд╕ाँрд╕ рдЕंрджрд░ рд▓ेрдиे рдФрд░ рдЫोрдб़рдиे рдХो рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ें। рдЬрдм рдЖрдкрдХा рдорди рднрдЯрдХ рдЬाрдП, рддो рдзीрд░े рд╕े рд╕ाँрд╕ рдкрд░ рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдПँ।

2. рдз्рдпाрдирдкूрд░्рд╡рдХ рдЪрд▓рдиा

рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЪрд▓ें рдФрд░ рд╣рд░ рдХрджрдо рдХो рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ें। рдЕрдкрдиे рдкैрд░ों рдХा рдЬ़рдоीрди рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ें। рдЕрдкрдиी рд╕ांрд╕ рдФрд░ рдХрджрдоों рдХो рддाрд▓рдоेрд▓ рдоें рдЖрдиे рджें।

3. рд╢्рд░рд╡рдг рдз्рдпाрди

рдХोрдИ рдз्рд╡рдиि рдЪुрдиें-рд╕ंрдЧीрдд, рдкрдХ्рд╖िрдпों рдХा рдЧाрдиा, рдпा рдлिрд░ рдЯ्рд░ैрдл़िрдХ рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़। рдмिрдиा рд▓ेрдмрд▓ рд▓рдЧाрдП рдпा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХिрдП рд╕ुрдиें। рдмрд╕ рдз्рд╡рдиि рдХो рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░ें।

4. рджैрдиिрдХ рдЪेрдХ-рдЗрди

рджिрди рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рд░ुрдХрдХрд░ рдЦुрдж рд╕े рдкूрдЫें:  рдоैं рдХрд╣ाँ рд╣ूँ? рдоैं рдХ्рдпा рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ? рдоुрдЭे рдХ्рдпा рдЪाрд╣िрдП?  рдпрд╣ рд╕рд░рд▓ рдкूрдЫрддाрдЫ рдЖрдкрдХो рдЦुрдж рддрдХ рд╡ाрдкрд╕ рд▓ा рд╕рдХрддी рд╣ै।


рдЕंрддिрдо рдЪिंрддрди: рдЬीрд╡рди рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдкुрд╕्рддрдХ

рдЬрд╣ाँ рднी рддुрдо рдЬाрдУ, рд╡рд╣ाँ рддुрдо рд╣ो  рдпрд╣ рд╕िрд░्рдл़ рдПрдХ рдХिрддाрдм рдирд╣ीं рд╣ै - рдпрд╣ рдЬीрдиे рдХा рдПрдХ рддрд░ीрдХा рд╣ै। рдпрд╣ рд╣рдоें рддрд▓ाрд╢ рдХрд░рдиा рдмंрдж рдХрд░рдХे рджेрдЦрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░рдиा рдмंрдж рдХрд░рдХे рдкрд╣ुँрдЪрдиा рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиा। рд╣рд░ рдкрд▓ рдХो рдЕрдкрдиे рдз्рдпाрди рдХी рдкूрд░्рдгрддा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рджिрд▓ рдХी рдХोрдорд▓рддा рдХे рд╕ाрде рдкूрд░ा рдХрд░рдиा।

рдЪाрд╣े рдЖрдк рдоाрдЗंрдбрдлुрд▓рдиेрд╕ рдХे рд▓िрдП рдирдП рд╣ों рдпा рдЕрдиुрднрд╡ी рдЕрдн्рдпाрд╕ी рд╣ों, рдпрд╣ рдкुрд╕्рддрдХ рдХाрд▓ाрддीрдд рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै рдЬो рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкрдв़рдиे рдХे рд╕ाрде рдЧрд╣рд░ा рд╣ोрддा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдпाрдд्рд░ा рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕ाрдеी рд╣ै - рдПрдХ рдЕрдиुрд╕्рдоाрд░рдХ рд╣ै рдХि рд╢ांрддि рдХा рдоाрд░्рдЧ рдХрд╣ीं рдФрд░ рдирд╣ीं рд╣ै। рдпрд╣ рдпрд╣ीं, рдЕрднी рд╣ै।

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

ЁЯУЦ рдоूрдирд╡ॉрдХिंрдЧ рд╡िрдж рдЖрдЗंрд╕्рдЯीрди: рдж рдЖрд░्рдЯ рдПंрдб рд╕ाрдЗंрд╕ рдСрдл рд░िрдоेंрдмрд░िंрдЧ рдПрд╡рд░ीрдеिंрдЧ - рдЬोрд╢ुрдЖ рдлोрдЕрд░ (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)

ЁЯУЦ рдСрд░्рдбिрдирд░ी рдоैрдЬिрдХ: рдж рд╕ाрдЗंрд╕ рдСрдл рд╣ाрдЙ рд╡ी рдХेрди рдЕрдЪीрд╡ рдмिрдЧ рдЪेंрдЬेрд╕ рд╡िрде рд╕्рдоॉрд▓ рдРрдХ्рдЯ - рдЧ्рд░ेрдЧрд░ी рдПрдо. рд╡ाрд▓्рдЯрди (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)

ЁЯУЦ рдХाрдЙंрд╕рд▓्рд╕ рдПंрдб рдоैрдХ्рд╕िрдо्рд╕ - рдЖрд░्рдерд░ рд╢ोрдкेрдирд╣ाрд╡рд░ (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)