ЁЯУЦ рдЧेрдо्рд╕ рдкीрдкрд▓ рдк्рд▓े - рдПрд░िрдХ рдмрд░्рди (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)

рдкрд░िрдЪрдп

рдоाрдирд╡ीрдп рдЕंрддःрдХ्рд░िрдпाрдПं рд╣рдоेрд╢ा рд╕ीрдзी-рд╕ाрджी рдирд╣ीं рд╣ोрддीं। рд░ोрдЬ़рдорд░्рд░ा рдХी рдмाрддрдЪीрдд рдФрд░ рд░िрд╢्рддों рдХी рд╕рддрд╣ рдХे рдиीрдЪे рдЫिрдкे рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЫिрдкे рд╣ोрддे рд╣ैं , рдЬो рд╣рдоाрд░े рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХो рдкूрд░्рд╡ाрдиुрдоाрдиिрдд рдкैрдЯрд░्рди рдоें рдЖрдХाрд░ рджेрддे рд╣ैं । рдПрд░िрдХ рдмрд░्рди рдХी рдЧ्рд░ाрдЙंрдбрдм्рд░ेрдХिंрдЧ рдХिрддाрдм, рдЧेрдо्рд╕ рдкीрдкрд▓ рдк्рд▓े (1964), рдЯ्рд░ांрдЬेрдХ्рд╢рдирд▓ рдПрдиाрд▓िрд╕िрд╕ (TA) рдХा рдкрд░िрдЪрдп рджेрддी рд╣ै , рдЬो рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиे рдХी рдПрдХ рд╡िрдзि рд╣ै рдХि рд▓ोрдЧ рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рдмाрддрдЪीрдд рдХрд░рддे рд╣ैं, рд╡рд╣ рдХ्рдпों рдХрд░рддे рд╣ैं।     

рдмрд░्рди рдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХा рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╣िрд╕्рд╕ा рдЕрдЪेрддрди "рдЦेрд▓ों" рд╕े рдмрдиा рд╣ोрддा рд╣ै - рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд▓ाрдн рдХे рд╕ाрде рдмाрддрдЪीрдд рдХे рд╕ंрд░рдЪिрдд рдХ्рд░рдо । рдпे рдЦेрд▓ рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╣рдоाрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдмिрдиा рд╣рдоाрд░े рд░िрд╢्рддों, рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрдиे рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдУं рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЬрдмрдХि рдХुрдЫ рдЦेрд▓ рд╣ाрдиिрд░рд╣िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЕрди्рдп рд╣ेрд░рдлेрд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े, рдЖрдд्рдо-рдкрд░ाрдЬрдп рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдпा рд╡िрдиाрд╢рдХाрд░ी рднी рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं।  

рдЗрди рдЦेрд▓ों рдХो рдкрд╣рдЪाрдирдиे рдФрд░ рд╕рдордЭрдиे рд╕े, рд╡्рдпрдХ्рддि рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдЪрдХ्рд░ों рдХो рд╕ीрдоिрдд рдХрд░рдиे рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ, рдЦेрд▓-рдоुрдХ्рдд рд╕ंрдЪाрд░ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬो рд╕्рд╡рд╕्рде рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рд╕ाрд░्рдердХ рдмाрддрдЪीрдд рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддा рд╣ै।   

рд▓ेрди-рджेрди рд╕ंрдмंрдзी рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХो рд╕рдордЭрдиा: рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЦेрд▓ों рдХी рдиींрд╡

рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЦेрд▓ों рдоें рдЙрддрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े, рдмрд░्рди рдХे рдЯ्рд░ांрдЬेрдХ्рд╢рдирд▓ рдПрдиाрд▓िрд╕िрд╕ (TA) рдоॉрдбрд▓ рдХो рд╕рдордЭрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै । TA рдоाрдирд╡ीрдп рдЕंрддःрдХ्рд░िрдпाрдУं рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд░ूрдкрд░ेрдЦा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдЕрдзिрдХ рдкूрд░्рд╡ाрдиुрдоाрдиिрдд рдФрд░ рд╕рдордЭрдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै ।   

рддीрди рдЕрд╣ं рдЕрд╡рд╕्рдеाрдПँ

рдмрд░्рди рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рддीрди рдоूрд▓рднूрдд рдЕрд╣ं рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рдоें рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै : 

  1. рдоाрддा-рдкिрддा  - рдЕрдзिрдХाрд░рдкूрд░्рдг рдФрд░ рдиैрддिрдХ рд╕्рдеिрддि, рдЬो рджेрдЦрднाрд▓ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдХे рд╕ाрде рдмрдЪрдкрди рдХे рдЕрдиुрднрд╡ों рд╕े рдЖрдХाрд░ рд▓ेрддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╕्рдеिрддि рдпा рддो рдкोрд╖рдг рдпा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ोрддी рд╣ै।

  2. рд╡рдпрд╕्рдХ  - рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд, рд╡рд╕्рддुрдиिрд╖्рда рдФрд░ рдбेрдЯा-рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдЬो рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рддाрд░्рдХिрдХ рдФрд░ рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдмाрддрдЪीрдд рдоें рд╕ंрд▓рдЧ्рди рд╣ोрдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рджेрддी рд╣ै।

  3. рдмрдЪ्рдЪा  - рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдФрд░ рд╕рд╣рдЬ рдЕрд╡рд╕्рдеा, рдЬो рдмрдЪрдкрди рдХे рдЕрдиुрднрд╡ों рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдЪंрдЪрд▓, рд╡िрдж्рд░ोрд╣ी, рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдпा рдЕрддीрдд рдХे рдЖрдШाрддों рд╕े рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

рд╣рд░ рдмाрддрдЪीрдд рдоें, рд▓ोрдЧ рдЗрди рдЕрд╣ं рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рдоें рд╕े рдХिрд╕ी рдПрдХ рд╕े рдЬुрдб़рддे рд╣ैं । рд╕ंрдЪाрд░ рддрдм рд╕рдмрд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै рдЬрдм рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпाрдПँ рдкूрд░рдХ рд╣ोрддी рд╣ैं - рдЬрдм рдЕрд╣ं рдЕрд╡рд╕्рдеाрдПँ рдЙрдЪिрдд рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрд░ेрдЦिрдд рд╣ोрддी рд╣ैं। рд╣ाрд▓ाँрдХि, рдЬрдм рдмेрдоेрд▓ рд╣ोрддी рд╣ैं, рддो рдмाрддрдЪीрдд рдиिрд░ाрд╢ाрдЬрдирдХ рдпा рдЬोрдб़-рддोрдб़ рд╡ाрд▓ी рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै, рдЬो рдЕрдХ्рд╕рд░ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЦेрд▓ों рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддी рд╣ै ।   

рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЦेрд▓ рдХ्рдпा рд╣ैं?

рдмрд░्рди рдиे рдЦेрд▓ рдХो рдПрдХ рдЫिрдкे рд╣ुрдП рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдордХрд╕рдж рдФрд░ рдПрдХ рдкूрд░्рд╡ाрдиुрдоाрдиिрдд рдкрд░िрдгाрдо рдХे рд╕ाрде рдмाрддрдЪीрдд рдХी рдПрдХ рдЖрд╡рд░्рддी рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдХे рд░ूрдк рдоें рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХिрдпा рд╣ै । рд╕рд░рд▓, рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдЖрджाрди-рдк्рд░рджाрди рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд, рдЦेрд▓ों рдоें рдЕрдЪेрддрди рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд░рдгрдиीрддिрдпाँ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддी рд╣ैं рдЬो рдЕंрддрд░्рдиिрд╣िрдд рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ों рдХो рд╕ुрджृрдв़ рдХрд░рддी рд╣ैं।       

рдЦेрд▓ рд╡िрднिрди्рди рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдЙрднрд░рддे рд╣ैं - рд░ोрдоांрдЯिрдХ рд░िрд╢्рддे, рдХाрд░्рдпрд╕्рдерд▓, рджोрд╕्рддी рдФрд░ рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рдЧрддिрд╢ीрд▓рддा - рдФрд░ рдЧрд╣рд░े рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХी рдкूрд░्рддि рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЬैрд╕े рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ों рдХी рдкुрд╖्рдЯि рдХрд░рдиा, рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕े рдмрдЪрдиा, рдпा рджूрд╕рд░ों рдХो рд╣ेрд░рдлेрд░ рдХрд░рдиा। рдХुрдЫ рдЦेрд▓ рдЕрд╕्рдеाрдпी рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд░ाрд╣рдд рдк्рд░рджाрди рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं , рд▓ेрдХिрди рд╡े рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХो рд░ोрдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдИрдоाрдирджाрд░ рд╕ंрдЪाрд░ рдоें рдмाрдзा рдбाрд▓рддे рд╣ैं। 

рдЦेрд▓ рдХे рдШрдЯрдХ

рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЦेрд▓ рдоें рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं:

  1. рдк्рд░рддिрднाрдЧिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрднाрдИ рдЧрдИ рднूрдоिрдХाрдПँ  - рдмाрддрдЪीрдд рдХे рджौрд░ाрди рдЕрдкрдиाрдП рдЧрдП рдЕрдЪेрддрди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдкैрдЯрд░्рди।

  2. рдПрдХ рдЕंрддрд░्рдиिрд╣िрдд рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп  - рд╡рд╣ рдЧрд╣рди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЬो рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХो рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।

  3. рдПрдХ рдкूрд░्рд╡ाрдиुрдоाрдиिрдд рднुрдЧрддाрди  - рдмाрддрдЪीрдд рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдпा рд╕ुрджृрдв़ीрдХрд░рдг।

рдПрдХ рдмाрд░ рдЬрдм рд╡्рдпрдХ्рддि рдпрд╣ рд╕рдордЭ рдЬाрддे рд╣ैं рдХि рдЦेрд▓ рдХैрд╕े рдХाрдо рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рд╡े рдЪाрд▓ाрдХी рднрд░े рдкैрдЯрд░्рди рдоें рдкрдб़рдиे рд╕े рдмрдЪ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ, рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рд░िрд╢्рддों рдХी рдУрд░ рдмрдв़ рд╕рдХрддे рд╣ैं।  

рд▓ोрдЧ рдЬो рдЦेрд▓ рдЦेрд▓рддे рд╣ैं: рд╕ाрдоाрди्рдп рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕्рдХ्рд░िрдк्рдЯ

рдмрд░्рди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЦेрд▓ों рдХो рдЙрдирдХे рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╡िрд╖рдпों рдФрд░ рдЕंрддрд░्рдиिрд╣िрдд рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╡िрднिрди्рди рд╢्рд░ेрдгिрдпों рдоें рд╡рд░्рдЧीрдХृрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдиीрдЪे рдХुрдЫ рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдФрд░ рд╡्рдпाрдкрдХ рд░ूрдк рд╕े рджेрдЦे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдЦेрд▓ рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं।

1. "рдЕрдЧрд░ рдпрд╣ рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рд╣ोрддा" - рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдпрддा рдХे рдмрд╣ाрдиे рдХे рд░ूрдк рдоें рджोрд╖

рдпрд╣ рдЦेрд▓ рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рдЕрдкрдиे рд▓рдХ्рд╖्рдпों рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдоें рдЕрд╕рдорд░्рдерддा рдХे рд▓िрдП рдмाрд╣рд░ी рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдпा рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧों рдХो рджोрд╖ी рдард╣рд░ाрдХрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕े рдмрдЪрдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рджेрддा рд╣ै । рдпрд╣ рдкрд░िрдЪिрдд, рдЖрд░ाрдорджाрдпрдХ рдкैрдЯрд░्рди рдоें рдЕрдЯрдХे рд░рд╣рдиे рдХा рдмрд╣ाрдиा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।  

рдЙрджाрд╣рд░рдг рдкрд░िрджृрд╢्рдп:

  • рдПрдХ рд▓ेрдЦрдХ рдХा рджाрд╡ा рд╣ै, "рдпрджि рдпрд╣ рдоेрд░ी рдиौрдХрд░ी рди рд╣ोрддी, рддो рдоैं рдЕрдкрдиा рдЙрдкрди्рдпाрд╕ рдкूрд░ा рдХрд░ рд▓ेрддा।"

  • рдПрдХ рд╕ाрдеी рдХрд╣рддा рд╣ै, "рдпрджि рдоेрд░ा рдЬीрд╡рдирд╕ाрдеी рди рд╣ोрддा, рддो рдоैं рдЕрдзिрдХ рдЦुрд╢ рдФрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ोрддा।"

рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рднрдп рдпा рд╕ीрдоाрдУं рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдмрдЬाрдп, рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиा рдмोрдЭ рдХрд╣ीं рдФрд░ рдбाрд▓ рджेрддे рд╣ैं , рддрдеा рд╕्рд╡рдпं рдХो рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рд╕े рдоुрдХ्рдд рдХрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं। 

2. “рдХ्рдпों рдирд╣ीं-рд╣ाँ рд▓ेрдХिрди” – рд╕рдоाрдзाрди рдХो рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдорджрдж рдоांрдЧрдиा

рдпрд╣ рдЦेрд▓ рдПрдХ рдРрд╕ा рдЪрдХ्рд░ рдмрдиाрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕рд▓ाрд╣ рдоांрдЧрддा рд╣ै , рд▓ेрдХिрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд░ूрдк рд╕े рд╣рд░ рд╕ुрдЭाрд╡ рдХो рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрд╕рдХा рдпрд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддा। 

рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╡ाрд░्рддाрд▓ाрдк:

  • рд╡्рдпрдХ्рддि A: “рдоुрдЭे рдХाрдо рдоें рдкрд░ेрд╢ाрдиी рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै।”

  • рд╡्рдпрдХ्рддि рдмी: “рдЖрдк рдЕрдкрдиे рдоैрдиेрдЬрд░ рд╕े рдмाрдд рдХ्рдпों рдирд╣ीं рдХрд░рддे?”

  • рд╡्рдпрдХ्рддि A: “рд╣ाँ, рд▓ेрдХिрди рдоेрд░ा рдоैрдиेрдЬрд░ рдирд╣ीं рд╕ुрдиेрдЧा।”

  • рд╡्рдпрдХ्рддि рдмी: “рд╢ाрдпрдж рдЕрдкрдиे рд╡рд░्рдХрдл़्рд▓ो рдХो рд╕рдоाрдпोрдЬिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░ें?”

  • рд╡्рдпрдХ्рддि A: “рд╣ाँ, рд▓ेрдХिрди рдоेрд░े рдХाрдо рдмрд╣ुрдд рдЬ़्рдпाрджा рд╣ैं।”

рдЗрд╕ рдЦेрд▓ рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рд╕рдоाрдзाрди рдвूंрдврдиा рдирд╣ीं рд╣ै , рдмрд▓्рдХि рдЕрд╕рд╣ाрдпрддा рдХो рд╕ुрджृрдв़ рдХрд░рдиा рд╣ै , рдпрд╣ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा рд╣ै рдХि рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХрднी рди рд╣ो।   

3. "рдЪрд▓ो рддुрдо рдФрд░ рд╡рд╣ рд▓рдб़ो" - рджूрд░ рд╕े рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХो рднрдб़рдХाрдиा

рдпрд╣ рдЪाрд▓ाрдХी рднрд░ा рдЦेрд▓ рддрдм рд╣ोрддा рд╣ै рдЬрдм рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░ рджो рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХो рдЬрди्рдо рджेрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рд╡рд╣ рдЗрд╕рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдирд╣ीं рд╣ोрддा।  

рдЙрджाрд╣рд░рдг:

  • рдПрдХ рд╕рд╣рдХрд░्рдоी рджो рд╕ाрдеिрдпों рдХे рдмीрдЪ рддрдиाрд╡ рдкैрджा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдзूрд░्рддрддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдЧрдкрд╢рдк рдлैрд▓ाрддा рд╣ै।

  • рдПрдХ рдоिрдд्рд░ рджो рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рдк्рд░рддिрдж्рд╡ंрдж्рд╡िрддा рдХो рдзीрд░े-рдзीрд░े рдмрдв़ाрддा рд╣ै, рдФрд░ рдЦुрдж рднी рдиाрдЯрдХ рдХो рдШрдЯिрдд рд╣ोрддे рджेрдЦрддा рд╣ै।

рдпрд╣ рдЦेрд▓ рдЕрд░ाрдЬрдХрддा рдФрд░ рдзोрдЦे рдкрд░ рдкрдирдкрддा рд╣ै , рд░िрд╢्рддों рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुंрдЪाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддा рд╣ै। 

4. "рдЕрдм рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдкा рдЪुрдХा рд╣ूँ, рддुрдо рдХрдоीрдиे" - рдХिрд╕ी рдХे рдЕрд╕рдлрд▓ рд╣ोрдиे рдХा рдЗंрддрдЬ़ाрд░ рдХрд░рдиा

рдЗрд╕ рдЦेрд▓ рдХो рдЦेрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддि рджूрд╕рд░ों рдХो рдЕрд╕рдлрд▓рддा рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЬрдм рд╡े рдЧрд▓рддी рдХрд░рддे рд╣ैं рддो рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рддрд░ीрдХे рд╕े рдЙрдирдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рддा рд╣ै, рддрдеा рд╢्рд░ेрд╖्рдарддा рд╕ाрдмिрдд рдХрд░рдиे рдоें рд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдкाрддा рд╣ै।  

рдЙрджाрд╣рд░рдг рдкрд░िрджृрд╢्рдп:

  • рдПрдХ рдмॉрд╕ рдЬाрдирдмूрдЭрдХрд░ рдЬाрдирдХाрд░ी рдЫुрдкाрддा рд╣ै , рдмाрдж рдоें рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХो рди рдЬाрдирдиे рдХे рд▓िрдП рдбांрдЯрддा рд╣ै। 

  • рдЬीрд╡рдирд╕ाрдеी рдЕрдиुрд╕्рдоाрд░рдХों рдХो рдЕрдирджेрдЦा рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ рдХрд╣рддा рд╣ै, “рджेрдЦा? рддुрдо рд╣рдоेрд╢ा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЪीрдЬें рднूрд▓ рдЬाрддे рд╣ो।” 

рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рдХे рдмрдЬाрдп, рдпрд╣ рдЦेрд▓ рд╢рдХ्рддि рдЕрд╕ंрддुрд▓рди рдФрд░ рд╢рдд्рд░ुрддा рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рддा рд╣ै । 

5. “рджेрдЦो рддुрдордиे рдоुрдЭрд╕े рдХ्рдпा рдХрд░рд╡ाрдпा” – рджोрд╖ рджूрд╕рд░ों рдкрд░ рдордв़рдиा

рдЗрд╕ рдЦेрд▓ рдоें, рдПрдХ рд╡्рдпрдХ्рддि рджूрд╕рд░ों рдкрд░ рджोрд╖ рдордв़рдХрд░ рдЕрдкрдиी рдЧрд▓рддिрдпों рдпा рдХाрд░्рдпों рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд▓ेрдиे рд╕े рдмрдЪрддा рд╣ै ।  

рдЙрджाрд╣рд░рдг:

  • рдПрдХ рдб्рд░ाрдЗрд╡рд░ рдЪिрд▓्рд▓ाрддा рд╣ै, “рддुрдордиे рдоेрд░ा рдз्рдпाрди рднрдЯрдХा рджिрдпा - рдЕрдм рдоैं рдоोрдб़ рдЪूрдХ рдЧрдпा!”

  • рдПрдХ рд╕ाрдеी рдЪिрд▓्рд▓ाрддा рд╣ै, “рддुрдо्рд╣ाрд░ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдоैं рдЕрдкрдиा рдЖрдкा рдЦो рдмैрдаा!”

рдпрд╣ рдЦेрд▓ рд░िрд╢्рддों рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुंрдЪाрддा рд╣ै рддрдеा рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдЕрдкрдиे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рдиे рд╕े рд░ोрдХрддा рд╣ै ।  

рдЧेрдо рд╕े рдХैрд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ों

рдмрд░्рди рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдЬोрд░ рджेрддे рд╣ैं рдХि рдЖрдд्рдо-рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдЬोрдб़-рддोрдб़ рд╡ाрд▓ी рдмाрддрдЪीрдд рд╕े рдмрдЪрдиे рдХी рдХुंрдЬी рд╣ै । рдЦेрд▓ों рдХो рдкрд╣рдЪाрдирдХрд░, рд╡्рдпрдХ्рддि рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖, рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рд╕ंрдЪाрд░ рдХी рдУрд░ рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं рдЬो рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд░िрд╢्рддों рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддा рд╣ै।   

рдЧेрдо рдЦेрд▓рдиा рдмंрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХрджрдо:

  1. рдкैрдЯрд░्рди рдХो рдкрд╣рдЪाрдиें  - рдмाрд░-рдмाрд░ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдиिрд░ाрд╢ाрдЬрдирдХ рдмाрддрдЪीрдд рдХो рдкрд╣рдЪाрдиें рдЬो рдЪाрд▓ाрдХीрдкूрд░्рдг рд▓рдЧрддी рд╣ैं।

  2. рд╡рдпрд╕्рдХ-рд╕े-рд╡рдпрд╕्рдХ рд╕ंрд╡ाрдж рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ों  - рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╣ेрд░рдлेрд░ рдХो рджूрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рддрд░्рдХ рдФрд░ рдИрдоाрдирджाрд░ी рдХे рд╕ाрде рд╕ंрд╡ाрдж рдХрд░ें।

  3. рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд▓ाрдн рдХो рдЪुрдиौрддी рджें  – рджोрд╣рд░ाрд╡рдкूрд░्рдг рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХे рдкीрдЫे рдЫिрдкे рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдкрд░ рдк्рд░рд╢्рди рдЙрдаाрдПं।

  4. рдЦुрд▓ी рдмाрддрдЪीрдд рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░ें  - рдЖрдкрд╕ी рд╕рдордЭ рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा рдХी рдУрд░ рдмрдв़ें।

рдЗрди рд░рдгрдиीрддिрдпों рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рдХे, рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕंрддःрдХ्рд░िрдпाрдУं рдХो рдмрджрд▓ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рдкрд░िрдкрдХ्рд╡ рд░िрд╢्рддे рдмрдиा рд╕рдХрддे рд╣ैं।  

 рд▓ोрдЧ рдЬो рдЦेрд▓ рдЦेрд▓рддे рд╣ैं, рд╡े рдЖрдЬ рднी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рдХ्рдпों рд╣ैं? 

1964 рдоें рд▓िрдЦे рдЬाрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж, рдмрд░्рди рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕ंрджрд░्рднों рдоें рдЕрд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдп рд░ूрдк рд╕े рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ै - рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдХाрд░्рдпрд╕्рдерд▓ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि, рд╕ोрд╢рд▓ рдоीрдбिрдпा рдХी рдЧрддिрд╢ीрд▓рддा, рдпा рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕ंрдмंрдз рд╣ों ।   

рдЦेрд▓ों рдХो рд╕рдордЭрдиे рд╕े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдорджрдж рдоिрд▓рддी рд╣ै:

  •  рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рд╕ंрдЪाрд░ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдХрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХрд░ें ।

  •  рдЪाрд▓ाрдХीрдкूрд░्рдг рдЪрдХ्рд░ों рд╕े рдмрдЪрдХрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕ंрдмंрдзों рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдПं ।

  •  рд╕ीрдоिрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдЖрджрддों рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдд्рдо-рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░ें ।

рдмрд░्рди рдХा рд╢ाрд╢्рд╡рдд рдЬ्рдЮाрди рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕िрдж्рдзांрддों рдХो рдЖрдХाрд░ рджेрдиा рдЬाрд░ी рд░рдЦрддा рд╣ै, рддрдеा рд╕ाрд░्рдердХ, рдЦेрд▓-рдоुрдХ्рдд рдЕंрддःрдХ्рд░िрдпाрдУं рдХे рд▓िрдП рд░ोрдбрдоैрдк рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддा рд╣ै  

рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖: рдЦेрд▓-рдоुрдХ्рдд рд╕ंрдЪाрд░ рдХी рд╢рдХ्рддि

рд▓ोрдЧ рдЬो рдЦेрд▓ рдЦेрд▓рддे рд╣ैं,  рд╡рд╣ рд╕िрд░्рдл़ рдордиोрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдмाрд░े рдоें рдирд╣ीं рд╣ै - рдпрд╣ рдоाрдирд╡ीрдп рд╕ंрдмंрдзों рдХे рд╕ाрд░ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╣ै। рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЖрджाрди-рдк्рд░рджाрди рдХे рдкीрдЫे рдЕрдЪेрддрди рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рдХे, рдмрд░्рди рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдХे рд╕ाрде рд░िрд╢्рддों рдХो рдиेрд╡िрдЧेрдЯ рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд░ूрдкрд░ेрдЦा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै   

рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ, рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рд╕ंрдЪाрд░ рдХो рдЕрдкрдиाрдХрд░ , рд▓ोрдЧ рд╡िрдиाрд╢рдХाрд░ी рдкैрдЯрд░्рди рд╕े рдоुрдХ्рдд рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं, рддрдеा рдЧрд╣рд░े, рд╕्рд╡рд╕्рде рд╕ंрдмंрдзों рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджे рд╕рдХрддे рд╣ैं , рдЬो рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╕ंрддुрд╖्рдЯि рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддे рд╣ैं।

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

ЁЯУЦ рдж рд▓ाрдЗрдЯ рдЗрдЯрд░्рд╕: рд╣ाрдЙ рдж рдЕрдирд╕ीрди рд╡рд░्рд▓्рдб рдСрдл рдк्рд▓ांрдЯ рдЗрди्рдЯेрд▓िрдЬрди्рд╕ рдСрдлрд░рд╕् рдЕ рди्рдпू рдЕрди्рдбрд░्рд╕्рдЯैрди्рдбिंрдЧ рдСрдл рд▓ाрдЗрдл рдСрди рдЕрд░्рде - рдЬ़ोрдИ рд╢्рд▓ैंрдЧрд░ (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)

ЁЯУЦ рд╕рдо рдкीрдкрд▓ рдиीрдб рдХिрд▓िंрдЧ: рдП рдоेрдоोрдЗрд░ рдСрдл рдорд░्рдбрд░ рдЗрди рдоाрдЗ рдХрди्рдЯ्рд░ी - рдкेрдЯ्рд░ीрд╕िрдпा рдЗрд╡ेंрдЬेрд▓िрд╕्рдЯा (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)

ЁЯУЦ рд╡्рд╣ाрдИ рдирдеिंрдЧ рд╡рд░्рдХ्рд╕: рд╣ू рдХिрд▓्рдб рдк्рд░ोрдЧ्рд░ेрд╕ рдПंрдб рд╣ाрдЙ рдЯू рдм्рд░िंрдЧ рдЗрдЯ рдмैрдХ - рдоाрд░्рдХ рдЬे. рдбंрдХेрд▓рдоैрди (Hindi Book Summary - рдХिрддाрдм рдХा рд╕ाрд░ांрд╢)